Του Κώστα Ράπτη

Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε δύσκολο διπλό δίλημμα. Από τη μία θέλει να αποφύγει το ανθρώπινο και πολιτικό κόστος μιας αναζωπύρωσης της ένοπλης σύγκρουσης με το Ιράν, που μάλιστα δεν έχει βέβαιη έκβαση. Από την άλλη δεν επιθυμεί μια συμφωνία που θα νομιμοποιεί στους αντιπάλους όσα απέσπασαν στο πεδίο: από την επιβίωση του καθεστώτος τους μέχρι τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, επιδιώκει να διατηρήσει για τις ΗΠΑ τη δυνατότητα να επανέλθουν στο μέλλον, χωρίς όμως να άρει τις οικονομικές κυρώσεις σε βάρος της Τεχεράνης.

Δεν αποκλείεται βέβαια ότι ο Αμερικανός πρόεδρος κρατά ως ενδεχόμενο έναν αιφνιδιαστικό στρατιωτικό ελιγμό την κατάλληλη στιγμή, όταν οι πολιτικοί και διεθνείς αντίπαλοι θα εκτιμήσουν ότι υποχωρεί. Εξάλλου, η συνεχιζόμενη συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων και οπλικών μέσων στη Μέση Ανατολή υποδηλώνει δυναμική κλιμάκωσης — και όχι αποκλιμάκωσης.

Στρατιωτική πίεση και διεθνείς παρενέργειες

Οι στρατηγοί του αμερικανικού Γενικού Επιτελείου, σύμφωνα με πληροφορίες, επιμένουν στις εισηγήσεις τους ότι μια νέα φάση εχθροπραξιών ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Παράλληλα, στη μακρά τηλεφωνική συνομιλία που είχε την Τετάρτη με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο ρώσος ηγέτης χαρακτήρισε «απαράδεκτη» και «επιζήμια» για το Ιράν, τους γείτονές του και τη διεθνή κοινότητα μια νέα πολεμική περιπέτεια. Μια τέτοια θέση του κ. Πούτιν ενδέχεται να αντανακλά και μήνυμα της Τεχεράνης, αφού λίγη ώρα νωρίτερα ο Αμπάς Αραγτσί είχε συναντηθεί με τον ρώσο πρόεδρο.

Η «μέση» λύση του Λευκού Οίκου

Σύμφωνα με νεότερα στοιχεία, ο ένοικος του Λευκού Οίκου φαίνεται να προσανατολίζεται σε ένα είδος «πάγωσης» της αντιπαράθεσης, διατηρώντας όμως τον μοχλό πίεσης μέσω της παράτασης του ναυτικού αποκλεισμού της Τεχεράνης. «Ο αποκλεισμός είναι λιγάκι πιο αποτελεσματικός από τους βομβαρδισμούς», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ σε συνέντευξή του στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios.

Πρόκειται ωστόσο για κατεστημένο επισφαλές: δεν διασφαλίζει ότι οι ιρανικές αρχές θα συνεργαστούν. Θα επιτρέψει η Τεχεράνη τη διέλευση σκαφών από τα Στενά ή θα απαντήσει με κινήσεις που θα κλιμακώσουν;

Η ιρανική στρατηγική

Μέχρι στιγμής οι ιρανικές ελίτ δείχνουν αποφασισμένες να διαφυλάξουν το πλεονέκτημα που απέκτησαν «εξ ουρανού», θεσμοθετώντας ένα νέο καθεστώς στο οποίο η ναυσιπλοΐα θα υπάγεται στον έλεγχο της Τεχεράνης και θα αποφέρει οικονομικά οφέλη. Το ιρανικό κοινοβούλιο επεξεργάζεται ήδη νομοσχέδιο σύμφωνα με το οποίο την ευθύνη για το Στενό θα έχουν οι ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες θα απαγορεύσουν τη διέλευση πλοίων του Ισραήλ ή συνδεόμενων με αυτό και θα επιβάλουν διόδια σε ιρανικά ριάλ.

Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, σε γραπτό μήνυμα που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, υποστήριξε ότι διαμορφώνεται ένα νέο κεφάλαιο για τα Στενά του Ορμούζ και ότι η Τεχεράνη θα εξασφαλίσει την ασφάλεια της περιοχής, φέρνοντας «ηρεμία, πρόοδο και οικονομικά οφέλη» στις χώρες του Κόλπου.

Αντιδράσεις στις αγορές

Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα: οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν σε υψηλά τετραετίας, ενώ αναλυτές εκφράζουν φόβους ότι το Στενό θα παραμείνει υπό τον ιρανικό έλεγχο. Η εταιρεία DNB προειδοποιεί για «παρατεινόμενο αδιέξοδο»: ναι μεν οι μάχες έχουν ουσιαστικά σταματήσει, αλλά δεν διαφαίνεται καμιά μόνιμη λύση, ιδίως όσον αφορά το Στενό.

Κατά τη διάρκεια συνάντησης την Τρίτη στον Λευκό Οίκο με διευθυντικά στελέχη εταιρειών του πετρελαίου, συζητήθηκαν τα μέτρα που έλαβε ο πρόεδρος Τραμπ για την ανακούφιση των διεθνών αγορών αλλά και «τα μέτρα που θα μπορούσαμε να λάβουμε για να συνεχίσουμε τον εφαρμοζόμενο αποκλεισμό για μήνες, αν είναι απαραίτητο και να ελαχιστοποιήσουμε τον αντίκτυπό του στους καταναλωτές», ανέφερε Αμερικανός κυβερνητικός αξιωματούχος.

Ιρανικές προειδοποιήσεις

Ο ισχυρός πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ κατήγγειλε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ασκήσουν οικονομική πίεση και να υποδαυλίσουν εσωτερικές διχόνοιες ώστε «να μας αποδυναμώσουν» με το επιχείρημα ότι «θα καταρρεύσουμε από μέσα», και κάλεσε για εθνική ενότητα.

Ο διοικητής της Αεροδιαστημικής Δύναμης των Φρουρών της Επανάστασης, Ματζίντ Μουσαβί, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, ακόμη και περιορισμένη, θα επιφέρει «μακροχρόνια και οδυνηρά πλήγματα» σε περιφερειακές θέσεις των ΗΠΑ. Η τοποθέτησή του ήρθε ως απάντηση σε δημοσίευμα του Axios που ανέφερε ότι ο αμερικανικός στρατός έχει σχεδιάσει ένα «σύντομο και ισχυρό» κύμα επιθέσεων κατά του Ιράν.

Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, υποστήριξε ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών είναι καταδικασμένος να αποτύχει και απλώς θα επιδεινώσει τα προβλήματα της ναυσιπλοΐας στον Κόλπο.

Διεθνής συνασπισμός υπό εξέταση

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ζητήσει από τις πρεσβείες της να πείσουν συμμάχους να συμμετάσχουν σε διεθνή συνασπισμό για την αποκατάσταση της ασφάλειας στο Στενά του Ορμούζ. Το δημοσίευμα επικαλείται τηλεγράφημα του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ που αναφέρει σχέδιο με την ονομασία «Μηχανισμός Ελεύθερης Ναυσιπλοΐας»: ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ που θα μοιράζεται πληροφορίες, θα συντονίζει διπλωματικές πρωτοβουλίες και θα επιβάλλει κυρώσεις.

Ο Ντόναλντ Τραμπ πίεσε τους ευρωπαίους συμμάχους στα τέλη του Μαρτίου να αναλάβουν δράση, και στη συνέχεια διαμαρτυρήθηκε για την άρνησή τους να στείλουν στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.

Αδιέξοδο και στον Λίβανο

Στο άλλο κύριο μέτωπο, στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ συγκρούεται με τη σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ, η κατάπαυση του πυρός έχει περισσότερο θεωρητικό χαρακτήρα: και αυτή την εβδομάδα δεκάδες ήταν οι νεκροί από ισραηλινές επιδρομές.

Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν κάλεσε το Ισραήλ να εφαρμόσει πλήρως την κατάπαυση του πυρός που, όπως είπε, ανακοινώθηκε από τον Τραμπ την 17η Απριλίου, προτού ξεκινήσουν οποιεσδήποτε απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο χωρών — για τις οποίες ανέμενε από την Ουάσιγκτον να ορίσει ημερομηνία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στον ιστότοπο Axios ότι σύστησε στον ισραηλινό πρωθυπουργό Βενιαμίν Νετανιάχου να περιορίζει τις επιχειρήσεις στο Λίβανο σε «χειρουργικά» πλήγματα και να αποφύγει την πλήρη επανέναρξη του πολέμου με τη Χεζμπολάχ. Πρόσθεσε ότι του αρέσει ο Λίβανος και η ηγεσία του και ότι η χώρα μπορεί να «επιστρέψει», ενώ υποστήριξε ότι «το Ιράν κατέστρεψε τον Λίβανο» μέσω της Χεζμπολάχ και ότι με την εξουδετέρωση του Ιράν θα εξουδετερωθεί και η οργάνωση.