Ειδικοί προειδοποιούν ότι η τακτική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν επιβαρύνει μόνο την καρδιά και τον μεταβολισμό, αλλά φαίνεται επίσης να επηρεάζει το έντερο, τα επίπεδα φλεγμονής και ενδεχομένως τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Τα προϊόντα αυτά αποτελούν πια μεγάλο τμήμα της καθημερινής διατροφής σε πολλές χώρες. Αναψυκτικά, συσκευασμένα γλυκά, έτοιμα γεύματα, επεξεργασμένα κρέατα, δημητριακά πρωινού και πλήθος επιλογών fast food περιέχουν συχνά μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αλατιού και κορεσμένων λιπαρών, ενώ παράλληλα έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Αποτελέσματα μεγάλων μελετών
Πολλές επιστημονικές έρευνες συνδέουν τη συστηματική κατανάλωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2 και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Μία μεγάλη διεθνής ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο The BMJ κατέληξε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα σχετίζονται με βλάβες σχεδόν σε όλα τα βασικά συστήματα του οργανισμού.
Πόσο συχνά γίνεται πρόβλημα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν απαιτείται απόλυτη αποχή από κάθε επεξεργασμένο προϊόν. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν τα τρόφιμα αυτά μετατρέπονται από περιστασιακή επιλογή σε καθημερινό στοιχείο της διατροφής.
Κεντρικό ερώτημα παραμένει ποιες συγκεκριμένες χημικές ουσίες μέσα σε αυτά τα προϊόντα είναι οι πιο επικίνδυνες για την υγεία.
Τεχνητές χρωστικές
Οι τεχνητές χρωστικές προστίθενται στα τρόφιμα για να ενισχύσουν ή να αποκαταστήσουν το χρώμα μετά την επεξεργασία. Χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε προϊόντα όπως γλυκά, αναψυκτικά, επιδόρπια και δημητριακά πρωινού, αλλά συχνά εμφανίζονται και σε σάλτσες, τυριά και φυτικά υποκατάστατα κρέατος.
Ανάμεσα στις πιο γνωστές χρωστικές είναι η ταρτραζίνη, η Sunset Yellow και η Allura Red, οι οποίες έχουν απασχολήσει έντονα την επιστημονική κοινότητα.
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet έδειξε ότι ορισμένα τεχνητά χρώματα μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά την προσοχή και τη συμπεριφορά των παιδιών.
Γι’ αυτό στην Ευρωπαϊκή Ένωση πολλά προϊόντα που περιέχουν αυτές τις ουσίες υποχρεούνται να φέρουν την προειδοποίηση: «ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά τη δραστηριότητα και την προσοχή των παιδιών».
Νιτρικά και νιτρώδη στα επεξεργασμένα κρέατα
Τα νιτρικά και τα νιτρώδη άλατα χρησιμοποιούνται κυρίως σε επεξεργασμένα κρέατα —όπως μπέικον, λουκάνικα, ζαμπόν και αλλαντικά— για να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής τους και να δώσουν το χαρακτηριστικό ροζ χρώμα και γεύση.
Στο στομάχι, αυτές οι ουσίες μπορούν να μετατραπούν σε νιτροζαμίνες, ενώσεις που έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.
Το IARC του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 2015 κατέταξε τα επεξεργασμένα κρέατα ως καρκινογόνα για τον άνθρωπο.
Πιο πρόσφατες γαλλικές μελέτες από τη μεγάλη ερευνητική βάση NutriNet-Santé συνέδεσαν την υψηλή πρόσληψη νιτρωδών και νιτρικών με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, αλλά και με διαβήτη τύπου 2.
Η δρ Ματίλντ Τουβιέ, ερευνήτρια στο Inserm και επικεφαλής της μελέτης NutriNet-Santé, ανέφερε ότι πρόκειται για μία από τις ελάχιστες μελέτες που μπορούν να αξιολογήσουν με ακρίβεια την έκθεση σε πρόσθετα τροφίμων και τη σύνδεσή τους με τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν πάντως ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποδεικνύουν την ανάγκη πλήρους αποκλεισμού τροφίμων όπως το μπέικον ή το ζαμπόν. Αυτό που φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο είναι η πολύ συχνή και σε μεγάλες ποσότητες κατανάλωση.
Συνδυασμός ουσιών και διατροφικές συμβουλές
Οι ερευνητές τονίζουν ότι το κύριο ζήτημα δεν είναι συνήθως μία μόνο επικίνδυνη ουσία, αλλά ο συνολικός συνδυασμός πολλών πρόσθετων, μαζί με την υπερβολική ζάχαρη, το αλάτι και τα ανθυγιεινά λιπαρά που χαρακτηρίζει τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα.
Η συστηματική κατανάλωση τέτοιων τροφών φαίνεται να επηρεάζει όχι μόνο τον μεταβολισμό και το καρδιαγγειακό σύστημα, αλλά και τη φλεγμονή, το μικροβίωμα του εντέρου και πιθανώς τη γνωστική λειτουργία.
Οι ειδικοί συμβουλεύουν το βασικό πλαίσιο της διατροφής να στηρίζεται σε όσο το δυνατόν λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα —όπως λαχανικά, φρούτα, όσπρια, αυγά, ψάρια και προϊόντα με σύντομη λίστα συστατικών—, ενώ προτείνουν προσεκτική ανάγνωση ετικετών και περιορισμό της καθημερινής πρόσληψης τροφίμων με πολλά πρόσθετα και συντηρητικά.
Φωτογραφία: stock
