Ο Καρτέσιος είπε πως το να διαβάζεις σπουδαία βιβλία ισοδυναμεί με διάλογο με τους σπουδαίους του παρελθόντος. Αν όμως τραβήξουμε το νήμα της φιλοσοφίας από την πηγή της, την Αρχαία Ελλάδα, θα βρούμε φιλοσόφους που προσφέρουν όχι αφηρημένες θεωρίες αλλά πρακτικές ιδέες που μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινή ζωή.

Μια προσφορά ζωής

Το βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ προτείνεται ως πρώτη τάξεως ευκαιρία για να αντλήσουμε γνώση και να επιδιώξουμε μια ευζωία που δεν κατακτάται εύκολα. Η γνώση που περιέχει θεωρείται ανεξάντλητη και διαχρονική, τόσο για τον γνώστη όσο και για τον μη γνώστη.

Στον πρόλογο η Βασιλική Σιούτη γράφει: “Η ισχύς και η εξουσία συνοδεύονται σχεδόν πάντα από την αλαζονεία – το βλέπουμε και στις μέρες μας –, αλλά ο Μάρκος Αυρήλιος, αν και ήταν ο ισχυρότερος άνθρωπος του κόσμου στον καιρό του πρόβαλε ένα διαφορετικό πρότυπο: εκείνο του ηθικού ηγέτη, που θέτει την προσωπική του ισχύ στην υπηρεσία του λαού, εξυψώνει την αξία της ταπεινοφροσύνης, αδιαφορεί για τη δόξα, την υστεροφημία και τα πλούτη και θεωρεί καθήκον του να υπηρετεί τους άλλους.”

Στωικός στοχασμός ανάμεσα στις μάχες

Ο Μάρκος Αυρήλιος, ένας από τους σημαντικότερους στωικούς της ρωμαϊκής εποχής, έγραφε στα διαλείμματα των στρατιωτικών του υποχρεώσεων. Ως στρατηλάτης που στοχάζεται, κατέγραψε τις φωνές, τις αγωνίες και τις ανησυχίες της ψυχής του με αναφορές στους θεούς, και τα λόγια του έχουν χαρακτήρα παρηγορητικό.

Ένας ακόμη κορυφαίος στωικός, ο Σενέκας, προσπάθησε να κατανοήσει τον σύγχρονο του ανθρώπου και να εξηγήσει ακόμη και μια κακή πράξη· ο ίδιος υπέστη κάποτε την οργή του αυτοκράτορα Καλιγούλα, που τον έστειλε στην εξορία για να τον «συνετίσει». Ο Σενέκας έγραψε το έργο Περί θυμού, όπου εξετάζει πώς να κατευνάσει και να διαχειριστεί ο ίδιος το θυμό του.

Ηγετική αρετή και γραπτός λόγος

Ο Μάρκος Αυρήλιος αναδείχθηκε όχι μόνο ως σπουδαίος στρατηλάτης και ηγέτης αλλά πρωτίστως ως στοχαστής που άφησε σημαντικό φιλοσοφικό έργο στα αρχαία ελληνικά. Είμαστε τυχεροί που σήμερα μπορούμε να διαβάζουμε τα απομνημονεύματά του ή, όπως συχνά λέγεται, τη φιλοσοφία ζωής που υπηρέτησε καθ’ όλη τη διάρκεια της πολυτάραχης πορείας του.

Ως μελετητής των Αρχαίων Ελλήνων, ασπάστηκε πολλές ιδέες που τον καθιστούν ένα από τα πιο εμβληματικά πρόσωπα της ιστορίας.

Εισαγωγή και μετάφραση

Ο Μάρκος Αυρήλιος ανήκε στην σχολή των Στωικών, που δίδαξαν έναν τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών με υπομονή και αυτοσυγκράτηση. Στα γραπτά του περιγράφει την ανθρώπινη αδυναμία, την τρωτότητα και τα πάθη — στοιχεία που, αν και σε διαφορετική μορφή, απασχολούν και τον σύγχρονο άνθρωπο.

Σημειώνεται επίσης η εύστοχη εισαγωγή και η άρτια απόδοση στα νέα ελληνικά από την Ουρανία Ν. Τουτουντζή, για την οποία αξίζουν συγχαρητήρια.

Η φιλοσοφία ως εργαλείο ζωής

Η φιλοσοφία γίνεται εδώ ένα αναγκαίο εργαλείο για να αντιληφθούμε τη ζωή με άλλους όρους — χαρές και λύπες — όχι ως αυτόματη μεταμόρφωση της διάθεσης, αλλά ως συνεχής προσπάθεια να αλλάξουμε την οπτική μας. Οι στωικοί χρησιμοποιούν παραδείγματα και προσφέρουν τρόπους να αντλήσουμε χαρές από την καθημερινότητα, χτίζοντας αμυντικά τείχη απέναντι στη θλίψη.

Το βιβλίο προσεγγίζει τον στοχασμό με τρόπο που συγκινεί και συνοδεύει τον αναγνώστη στην προσπάθεια κατάκτησης μιας μορφής ευδαιμονίας. Είναι γραμμένο ώστε να απευθύνεται σε γνώστες και μη, σε μικρούς και μεγάλους, σε όσους διψούν για γνώση. Η έκδοση ανήκει στις εκδόσεις Μίνωας, στη σειρά με κείμενα διαχρονικά και θεμελιώδη για την ανθρώπινη σκέψη.

Απόσπασμα

«Με ένα πράγμα να τέρπεσαι και να νιώθεις ήρεμος, όταν περνάς από τη μια κοινωνική πράξη στην άλλη έχοντας πάντα στον νου σου το θεϊκό στοιχείο»

Διαβάστε επίσης: Μάρκος Αυρήλιος – Τα εις εαυτόν: Βιβλίο με την εσωτερική πάλη ενός ηγέτη να παραμείνει ενάρετος.