Στις αλλαγές περιλαμβάνεται πρόταση για την αλλαγή του άρθρου 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, η αλλαγή του άρθρου 86 για τις δικογραφίες που αφορούν πολιτικά πρόσωπα, η μια θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας στο Δημόσιο, η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, η τεχνητή νοημοσύνη και η σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ανοίγει επισήμως τον δρόμο για μία από τις μεγαλύτερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών, καταθέτοντας πρόταση αναθεώρησης σε περίπου 30 άρθρα του Συντάγματος. Στο επίκεντρο βρίσκονται κρίσιμες αλλαγές που αφορούν το Δημόσιο, την Παιδεία, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, αλλά και τον τρόπο άσκησης της πολιτικής εξουσίας.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει το συνολικό κυβερνητικό πλαίσιο στην Κοινοβουλευτική Ομάδα, με στόχο η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης να ξεκινήσει μέσα στον Μάιο. Σύμφωνα με πληροφορίες, περισσότεροι από 50 βουλευτές κατέθεσαν ήδη προτάσεις, ενώ περίπου 20 ακόμη συμμετείχαν με παρεμβάσεις στη διαβούλευση.
Η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει αλλαγές σε κομβικά άρθρα, όπως το άρθρο 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, το άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών, αλλά και το άρθρο 103 που σχετίζεται με τη μονιμότητα στο Δημόσιο. Παράλληλα, εξετάζονται ρυθμίσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, την επιστολική ψήφο και τη λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών.
Οι μεγάλες αλλαγές που προωθεί η κυβέρνηση
Ανάμεσα στις πιο πολυσυζητημένες παρεμβάσεις βρίσκεται η αναθεώρηση του άρθρου 16, που ανοίγει τον δρόμο για τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση θεωρεί πως η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ανώτατης εκπαίδευσης και να περιορίσει τη «διαρροή» χιλιάδων Ελλήνων φοιτητών στο εξωτερικό.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στο άρθρο 86, που αφορά την ποινική μεταχείριση πολιτικών προσώπων. Η πρόταση της ΝΔ προβλέπει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο διερεύνησης υποθέσεων που αφορούν υπουργούς και κυβερνητικά στελέχη, επιδιώκοντας – σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές – μεγαλύτερη διαφάνεια και θεσμική αξιοπιστία.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται και η τροποποίηση του άρθρου 103, με επίκεντρο τη μονιμότητα στο Δημόσιο και την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων. Η κυβέρνηση επιδιώκει ένα νέο πλαίσιο που θα συνδέει περισσότερο την απόδοση με τη δημόσια διοίκηση, προκαλώντας ήδη έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
Τι αλλάζει σε εκλογικό νόμο και Προεδρία της Δημοκρατίας
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται επίσης αναθεώρηση του άρθρου 30, με στόχο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να εκλέγεται για μία μόνο θητεία διάρκειας 6 ετών. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι έτσι ενισχύεται ο υπερκομματικός χαρακτήρας του ανώτατου πολιτειακού αξιώματος.
Αλλαγές εξετάζονται και στο άρθρο 51, που αφορά την επιστολική ψήφο. Η ΝΔ θέλει να επεκτείνει περαιτέρω τη δυνατότητα συμμετοχής των πολιτών στις εκλογικές διαδικασίες, δίνοντας έμφαση στους Έλληνες του εξωτερικού αλλά και στη διευκόλυνση ειδικών κατηγοριών ψηφοφόρων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για το άρθρο 54, που σχετίζεται με τον εκλογικό νόμο. Κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν ότι απαιτείται ένα πιο σταθερό και λειτουργικό εκλογικό σύστημα, ικανό να διασφαλίζει κυβερνησιμότητα χωρίς συνεχείς πολιτικές αναταράξεις.
Δικαιοσύνη, Ανεξάρτητες Αρχές και τεχνητή νοημοσύνη
Η κυβερνητική ατζέντα επεκτείνεται και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Η πρόταση για το άρθρο 90 προβλέπει παρεμβάσεις στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, με στόχο – όπως αναφέρεται – την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της θεσμικής εμπιστοσύνης.
Ταυτόχρονα, εξετάζεται αναθεώρηση του άρθρου 101Α για τις Ανεξάρτητες Αρχές, καθώς η κυβέρνηση θεωρεί ότι απαιτείται εκσυγχρονισμός του τρόπου λειτουργίας και στελέχωσής τους. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη ταχύτερης λήψης αποφάσεων και καλύτερου ελέγχου των αρμοδιοτήτων τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόταση που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων μέσω του άρθρου 5. Η κυβέρνηση επιχειρεί να ενσωματώσει στο συνταγματικό πλαίσιο νέες δικλείδες ασφαλείας για τη χρήση προηγμένων τεχνολογιών και προσωπικών δεδομένων.
Πολιτικές αντιδράσεις και εσωκομματικές αιχμές
Η διαδικασία της αναθεώρησης ήδη προκαλεί πολιτικές αναταράξεις. Στο εσωτερικό της ΝΔ καταγράφονται διαφορετικές προσεγγίσεις, με αρκετούς βουλευτές να ζητούν ενίσχυση του ρόλου του Κοινοβουλίου και περιορισμό στοιχείων του λεγόμενου «επιτελικού κράτους».
Κατά τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, ο Μάκης Βορίδης αναφέρθηκε σε «αμφισβήτηση του ρόλου του βουλευτή», ενώ ο Δημήτρης Καιρίδης άφησε αιχμές προς διαφωνούντες συναδέλφους του, ζητώντας πιο συγκεκριμένες προτάσεις.
Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ
και ο ΣΥΡΙΖΑ αναμένεται να αντιδράσουν έντονα σε ζητήματα όπως η άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ενώ ήδη γίνεται λόγος για μία σκληρή πολιτική και ιδεολογική σύγκρουση το επόμενο διάστημα.
Το χρονοδιάγραμμα της αναθεώρησης
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, οι απαιτούμενες 50 υπογραφές βουλευτών αναμένεται να συγκεντρωθούν άμεσα ώστε να ξεκινήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία μέσα στον Μάιο. Ο τελικός αριθμός των άρθρων που θα τεθούν προς αναθεώρηση ενδέχεται να μεταβληθεί κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη συνταγματική αναθεώρηση ως μία «θεσμική επανεκκίνηση» με ορίζοντα τις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο, η συζήτηση αναμένεται να εξελιχθεί σε πεδίο σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς αγγίζει κρίσιμα ζητήματα εξουσίας, διοίκησης και λειτουργίας του κράτους.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι αλλαγές στα περίπου 30 άρθρα του Συντάγματος αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά το πολιτικό και θεσμικό τοπίο της χώρας τα επόμενα χρόνια.
