Νέο σύστημα κατηγοριοποίησης των τουριστικών περιοχών, αυστηρότεροι όροι δόμησης στα νησιά και στις επιβαρυμένες περιοχές και η δυνατότητα χωρικών περιορισμών στις βραχυχρόνιες μισθώσεις εισάγει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.
Το πλαίσιο, που παρουσιάστηκε χθες από τους υπουργούς Σταύρο Παπασταύρου και Όλγα Κεφαλογιάννη, χωρίζει τη χώρα σε πέντε κατηγορίες τουριστικής ανάπτυξης, εισάγει ειδικό καθεστώς για τα νησιά ανάλογα με την έκτασή τους και προβλέπει αυξημένους περιορισμούς για ορισμένους από τους πλέον επιβαρυμένους προορισμούς, όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Ρόδος, η Ζάκυνθος και η Χερσόνησος της Κρήτης.
Διαδικασία έγκρισης
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έχει τη μορφή Κοινής Υπουργικής Απόφασης και τέθηκε από χθες σε σύντομη διαβούλευση. Στη συνέχεια προβλέπεται να περάσει από το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας και το Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, με στόχο την υπογραφή του έως τα τέλη του Ιουνίου.
Υφιστάμενες άδειες και σχέδια έργων για τα οποία έχει υποβληθεί φάκελος για περιβαλλοντική αδειοδότηση και έχει διαπιστωθεί πληρότητα από την αρμόδια υπηρεσία δεν επηρεάζονται από το νέο πλαίσιο.
Δεσμευτικό πλαίσιο και νέα μέτρα
Το ΕΧΠ-Τ λειτουργεί ως κατευθυντήριο και δεσμευτικό πλαίσιο για τα υποκείμενα τοπικά και περιφερειακά σχέδια, τα οποία θα πρέπει σταδιακά να εναρμονίζονται με τις κατευθύνσεις του κατά την αναθεώρηση ή τροποποίησή τους.
Στην ΚΥΑ προβλέπονται νομοθετικού χαρακτήρα μέτρα, μεταξύ των οποίων και η θέσπιση ειδικού τέλους υπέρ του Πράσινου Ταμείου επί των δραστηριοτήτων του τουρισμού, αρμοδιότητας των συναρμόδιων υπουργείων.
Παράλληλα, προβλέπεται η εγκατάσταση υδατοδεξαμενής για συλλογή ομβρίων σε όλες τις νέες τουριστικές υποδομές ανεξαρτήτως μεγέθους, καθώς και η σύνταξη ειδικών Εκθέσεων Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας (ΕκΕΦΙ) για τον τουρισμό από τον πολεοδομικό σχεδιασμό Α’ επιπέδου (Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια). Δεν διευκρινίζεται αν οι ΕκΕΦΙ θα αφορούν το σύνολο των περιοχών ή μόνον τις επιβαρυμένες.
Προστασία παράκτιας ζώνης
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί επίσης την προστασία της παράκτιας ζώνης: στη ζώνη από 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή απαγορεύονται νέες διαμορφώσεις και κατασκευές, με εξαιρέσεις μόνο για έργα πρόσβασης ΑμεΑ, ασθενοφόρων και ειδικές παρεμβάσεις που προβλέπει η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία.
Επιπλέον, το πλαίσιο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής αυστηρότερων σε τοπικό επίπεδο περιορισμών: τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια μπορούν, με επιστημονική τεκμηρίωση, να επιβάλλουν πρόσθετους περιορισμούς για λόγους περιβαλλοντικής προστασίας και βελτίωσης των όρων διαβίωσης των κατοίκων.
Το ιστορικό
Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που είχε θεσμοθετηθεί το 2009, ακυρώθηκε από το ΣτΕ για τυπικούς λόγους που αφορούσαν τη διαδικασία έγκρισής του και όχι την ουσία των προβλέψεων. Ως εκ τούτου η χώρα έμεινε επί χρόνια χωρίς εν ισχύ χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό, παρά τη σημαντική ανάπτυξη του κλάδου.
Το νέο πλαίσιο εισάγει αναλυτική κατηγοριοποίηση του εθνικού χώρου με βάση την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας και προσδιορίζει διαφορετικούς όρους ανάπτυξης, περιορισμούς δόμησης και δυνατότητες επενδύσεων ανά περιοχή.
Πέντε κατηγορίες ανά ένταση
Η κατάταξη βασίζεται κυρίως στον αριθμό των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας. Οι περιοχές χωρίζονται σε πέντε κατηγορίες: Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), Αναπτυγμένες (Β), Αναπτυσσόμενες (Γ), Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) και Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε).
Στις περιοχές κατηγορίας Α, όπου η τουριστική επιβάρυνση είναι πολύ υψηλή, το πλαίσιο στρέφεται στην αναβάθμιση του υφιστάμενου τουριστικού προϊόντος. Προβλέπεται ο εκσυγχρονισμός υφιστάμενων καταλυμάτων με αναβάθμιση σε μονάδες 4 και 5 αστέρων και η συμπλήρωση με ειδικές υποδομές και μορφές τουρισμού.
Μέχρι την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, το ελάχιστο απαιτούμενο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 16 στρέμματα. Επιτρέπονται μόνο νέες μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων, ενώ στα νησιά της κατηγορίας Α τίθεται ανώτατο όριο έως 100 κλίνες για νέα τουριστικά καταλύματα. Επιπλέον περιορίζεται η εγκατάσταση νέων δραστηριοτήτων κατηγορίας Α της περιβαλλοντικής αδειοδότησης που δεν θεωρούνται συμβατές με την τουριστική δραστηριότητα.
Πού περιλαμβάνονται οι περιοχές Α
Στο Παράρτημα της ΚΥΑ αναφέρονται συνολικά 18 Δημοτικές Ενότητες στην κατηγορία Α. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Δημοτική Ενότητα Παραλίας στην Πιερία, η Σκιάθος στις Σποράδες και η Δημοτική Ενότητα Κερκυραίων στην Κέρκυρα.
Στη Ζάκυνθο εντάσσονται οι Δημοτικές Ενότητες Ζακυνθίων, Αρκαδίων και Λαγανά. Στις Κυκλάδες στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται η Ερμούπολη της Σύρου, οι Δημοτικές Ενότητες Θήρας και Οίας στη Σαντορίνη, καθώς και η Μύκονος και η Τήνος.
Στα Δωδεκάνησα εντάσσονται η Κως και οι Δημοτικές Ενότητες Αφάντου, Ιαλυσού και Καλλιθέας στη Ρόδο. Στην Κρήτη στην κατηγορία Ελεγχόμενης Ανάπτυξης περιλαμβάνονται οι Δημοτικές Ενότητες Μαλίων και Χερσονήσου στο Ηράκλειο, καθώς και η Νέα Κυδωνία στα Χανιά.
Κατηγορίες Β και Γ
Στις Αναπτυγμένες περιοχές (κατηγορία Β) διατηρείται η έμφαση στην ποιοτική αναβάθμιση, αλλά με ηπιότερους περιορισμούς. Το ελάχιστο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 12 στρέμματα, ενώ στα νησιά της κατηγορίας Β επιτρέπονται τουριστικά καταλύματα έως 350 κλίνες. Και εδώ επιτρέπονται μόνο μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων για νέες κατασκευές και επεκτάσεις.
Για τις Αναπτυσσόμενες περιοχές (κατηγορία Γ) το πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα νέας ανάπτυξης: προβλέπεται ανέγερση νέων μονάδων 3, 4 και 5 αστέρων, ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων οικισμών με αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Η ελάχιστη αρτιότητα εκτός σχεδίου ορίζεται στα 8 στρέμματα.
Πρώιμη και ειδική ανάπτυξη
Στις περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης (κατηγορία Δ) δίνεται έμφαση στην ήπια τουριστική ανάπτυξη και στην αξιοποίηση τοπικών χαρακτηριστικών. Περιλαμβάνονται κίνητρα για εκσυγχρονισμό υφιστάμενων καταλυμάτων, ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, αξιοποίηση παραδοσιακών κτιρίων και επανάχρηση εγκαταλελειμμένων οικισμών. Η ελάχιστη αρτιότητα για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου παραμένει στα 8 στρέμματα.
Η κατηγορία Ε αφορά τις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης και συνδέεται κυρίως με ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ορεινός, ιαματικός, θαλάσσιος, καταδυτικός και πολιτιστικός τουρισμός. Περιλαμβάνει την ανάπτυξη ειδικών υποδομών και την προώθηση μορφών τουρισμού με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η ελάχιστη αρτιότητα και εδώ ορίζεται στα 8 στρέμματα.
Κατηγοριοποίηση νησιών ανά έκταση
Ξεχωριστή ενότητα του χωροταξικού αφορά τα νησιά, τα οποία κατηγοριοποιούνται επιπλέον ανάλογα με την έκτασή τους, με εξαίρεση την Κρήτη και την Εύβοια.
Στην Ομάδα Ι εντάσσονται τα νησιά άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων: Άνδρος, Ζάκυνθος, Θάσος, Ικαρία, Κάρπαθος, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Κύθηρα, Κως, Λέσβος, Λευκάδα, Λήμνος, Νάξος, Ρόδος, Σάμος και Χίος. Για τα νησιά αυτά προβλέπεται δυνατότητα μεγαλύτερης τουριστικής ανάπτυξης αλλά και ο καθορισμός ζωνών τουριστικής ανάπτυξης και ζωνών προστασίας μέσω πολεοδομικού σχεδιασμού. Με εξαίρεση τη Ρόδο και την Κέρκυρα, επιτρέπονται μόνο Οργανωμένοι Υποδοχείς Τουριστικών Δραστηριοτήτων «ήπιας ανάπτυξης».
Στην Ομάδα ΙΙ εντάσσονται τα νησιά έκτασης 20–250 τ.χλμ., όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Πάρος, η Μήλος, η Ίος, η Τήνος, η Σύρος, η Σκιάθος, η Σκόπελος, η Πάτμος, η Αμοργός και η Κάλυμνος, μεταξύ άλλων. Για αυτές τις περιοχές θεσπίζονται αυστηρότεροι περιορισμοί στη νέα τουριστική ανάπτυξη, με έμφαση στην αποκατάσταση και επανάχρηση παλαιών κελυφών και αξιόλογων κτιρίων. Η κατασκευή νέων τουριστικών καταλυμάτων περιορίζεται στις κατηγορίες 3–5 αστέρων με μέγιστη δυναμικότητα έως 100 κλίνες, ενώ επιτρέπονται μόνο Οργανωμένοι Υποδοχείς «ήπιας ανάπτυξης».
Στην Ομάδα ΙΙΙ υπάγονται όλα τα νησιά κάτω των 20 τ.χλμ. που δεν εντάσσονται στις προηγούμενες ομάδες. Το καθεστώς για αυτά είναι ακόμη αυστηρότερο, με τους ίδιους περιορισμούς ως προς τις νέες κατασκευές 3–5 αστέρων και ανώτατο όριο δυναμικότητας 100 κλίνες.
Ειδικό καθεστώς προβλέπεται για τα νησιά κάτω των 1.000 στρεμμάτων: σε αυτές τις περιοχές επιτρέπεται μόνο ήπια θαλάσσια αναψυχή (καταδύσεις, κολύμβηση, ιστιοσανίδα), περίπτερα ενημέρωσης και έργα ερμηνείας περιβάλλοντος. Επιτρέπεται μία τουριστική κατοικία υπό προϋποθέσεις ή μία οργανωμένη τουριστική κατασκήνωση πολυτελούς διαβίωσης έως 50 άτομα, καθώς και καταφύγια τουριστικών σκαφών.
Βραχυχρόνιες μισθώσεις και επιχειρηματικές ρυθμίσεις
Για πρώτη φορά το ΕΧΠ-Τ ανοίγει ρητά τον δρόμο για χωρικούς περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, κυρίως σε περιοχές με αυξημένη τουριστική πίεση και στα νησιά. Η ΚΥΑ προβλέπει ότι μέσω του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού μπορούν να καθοριστούν γεωγραφικές ζώνες περιορισμού ή και απαγόρευσης, η χρονική διάρκεια διάθεσης ενός ακινήτου ανά έτος και η σύνδεση της δραστηριότητας με τη χρήση του ακινήτου ως κύριας κατοικίας.
Σημαντική είναι η πρόβλεψη για νομοθετική ρύθμιση που θα επιτρέψει, μετά την υπογραφή του χωροταξικού, την αναστολή έκδοσης νέων Αριθμών Μητρώου Ακινήτων (ΑΜΑ) στο «Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής» της ΑΑΔΕ για νεόδμητες κατοικίες στα νησιά.
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για τις επιχειρήσεις Ενοικιαζόμενων Επιπλωμένων Δωματίων – Διαμερισμάτων (ΕΕΔΔ): δεν θα επιτρέπεται η δημιουργία διαφορετικών επιχειρήσεων ΕΕΔΔ στο ίδιο κτίριο, ενώ καταστήματα και χώροι υγειονομικού ενδιαφέροντος θα επιτρέπονται μόνο στο ισόγειο και με ανεξάρτητη εξωτερική πρόσβαση.
Τέλος, το ΕΧΠ-Τ δίνει κατευθύνσεις για τη συνύπαρξη του τουρισμού με άλλες δραστηριότητες όπως η βιομηχανία, οι εξορύξεις, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και οι υδατοκαλλιέργειες, με στόχο την καλύτερη χωρική οργάνωση, τον περιορισμό συγκρούσεων, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών.
