Του David M. Drucker
Πιθανώς όλα αυτά τα χρόνια έχουν «στηθεί». Απογοητευμένοι με την οικονομία; ‘‘Είναι στημένο’’. Δυσφορείτε με την υγειονομική περίθαλψη; ‘‘Είναι κι αυτό στημένο’’. Απογοητευμένοι από τους εκλεγμένους σε Ουάσινγκτον, Σακραμέντο, Όστιν ή Όλμπανι; Στημένα παντού.
Η προέλευση της ρητορικής
Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε ώθηση σε αυτή τη λαϊκιστική χρήση του «στημένο», καλώντας τα προβλήματα της χώρας έργο σκοτεινών δυνάμεων που αποσκοπούν στο να συσσωρεύουν πλούτο και εξουσία «εις βάρος μας». Συχνά αμφισβητεί και τα αποτελέσματα εκλογικών αναμετρήσεων που δεν τον βολεύουν. «Νομίζω ότι ήταν στημένο», είπε ο πρόεδρος τον περασμένο Μάρτιο αναφερόμενος στην ήττα του στην Αριζόνα το 2020.
Και οι Δημοκρατικοί, όμως, υιοθετούν παρόμοια ρητορική. Ο Γκράχαμ Πλάτνερ, υποψήφιος εναντίον της ρεπουμπλικάνου γερουσιαστή Σούζαν Κόλινς στο Μέιν, δήλωσε: “Δεν φοβάμαι να κατονομάσω έναν εχθρό και ο εχθρός είναι η ολιγαρχία” σε βίντεο ανακοίνωσης της εκστρατείας του. Ο γερουσιαστής Τζον Όσοφ είπε σε προεκλογικό βίντεο: “Δεν είσαι εσύ το πρόβλημα. Ούτε οι συμπολίτες σου Αμερικανοί. Το πρόβλημα είναι ότι οι εκπρόσωποι του λαού δεν εκπροσωπούν τον λαό. Εκπροσωπούν τους δωρητές τους και ειδικά συμφέροντα” (εξαιρώντας πιθανώς τον εαυτό του).
Πολιτική ευθύνη και υπόσχεση μοναδικής λύσης
Είναι σύνηθες και για εν ενεργεία και για διεκδικητές να αποδίδουν τα δεινά σε σκοτεινές ομάδες ή σε απεχθείς πολιτικούς θεσμούς με χαμηλή δημοτικότητά. Έπειτα, προβάλλουν το μήνυμα ότι «μόνο εγώ» —ή το κόμμα τους που έχει χάσει την εξουσία— αποτελούν την εξαίρεση που θα επιδιορθώσει τα σπασμένα οικονομικά και πολιτικά συστήματα. Το αφήγημα αυτό βρίσκει απήχηση στους Αμερικανούς. Επιπλέον, κανένας σοβαρός πολιτικός δεν θα κατηγορήσει ευθέως τους ψηφοφόρους του για τη μοίρα τους, ακόμα κι αν μερικές φορές το αξίζουν.
Η συνεχής χρήση του «στημένο» όμως βλάπτει το ίδιο το πολιτικό σύστημα: υποσκάπτει την πίστη των ψηφοφόρων στους θεσμούς και προβάλλει την ιδέα ότι μόνο οι αφελείς προσπαθούν να διαφυλάξουν κρίσιμες πτυχές του οικονομικού και εκλογικού συστήματος. Αυτές οι κατηγορίες επίσης δημιουργούν την εντύπωση πως τα προβλήματα είναι σκόπιμα και άλυτα, αντί για αποτελέσματα πολιτικών αδιεξόδων που οι θεσμοί μπορούν να αντιμετωπίσουν.
Ο κίνδυνος της νομιμοποίησης της ριζικής αλλαγής
«Είναι ένα επιχείρημα που σχεδόν σου δίνει την άδεια να κάνεις κάτι έξω από την κυρίαρχη, αμερικανική παράδοση – να ανατρέψεις τα πάντα», δήλωσε ο Nicholas F. Jacobs, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Colby College στο Waterville του Maine.
«Αν είναι στημένο, αυτό πιθανώς σημαίνει ότι δεν μπορείς να το επιδιορθώσεις, εκτός και αν αλλάξεις ριζικά τους κανόνες. Και νομίζω ότι τόσο η αριστερά όσο και η δεξιά χρησιμοποιούν αυτή τη γλώσσα για να δικαιολογήσουν την επίθεση τους στο Σύνταγμα που εξαπολύουν ολοένα και περισσότερο», πρόσθεσε ο Jacobs, συν-συγγραφέας του “What Happened to the Vital Center? Presidentialism, Populist Revolt and the Fracturing of America».
Ιronικά, αυτή η δυναμική δυσκολεύει τους εκλεγμένους αξιωματούχους, τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους γραφειοκράτες που εργάζονται εντός του συστήματος να αντιμετωπίσουν τις εύλογες ανησυχίες των πολιτών.
Ιστορικό πλαίσιο και πραγματικές ανισότητες
Η εποχή του «όλα είναι στημένα», την οποία προώθησε ο Τραμπ από την προεδρική εκστρατεία του 2016, δεν είναι πρωτοφανής. Η αμερικανική πολιτική σκηνή πάντα περιείχε στοιχεία λαϊκισμού και την αίσθηση ότι ορισμένα κομμάτια της κοινωνίας λειτουργούν άδικα.
Και πράγματι, κατά περιόδους υπήρξαν σαφείς περιπτώσεις όπου τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα ήταν πραγματικά στημένα. Η εποχή του Τζιμ Κρόου αποκλείσε τους μαύρους από πολιτικές διαδικασίες, ευκαιρίες εργασίας και κοινωνική ζωή, ιδιαίτερα — αλλά όχι αποκλειστικά — στον αμερικανικό Νότο, σε μια περίοδο κυριαρχίας του Δημοκρατικού Κόμματος.
Σήμερα, κάποιοι επικριτές του Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίζονται ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης στρέφεται εναντίον πολιτικών αντιπάλων, όπως ο πρώην διευθυντής του FBI, Τζέιμς Κόμεϊ, και ορισμένα Δημοκρατικά μέλη του Κογκρέσου. Υπάρχουν βάσιμες ενστάσεις σχετικά με το λεγόμενο Anti-Weaponization Fund που ανακοινώθηκε στο πλαίσιο του διακανονισμού της αγωγής του Τραμπ εναντίον της αμερικανικής Φορολογικής Υπηρεσίας (IRS) και του υπουργείου Οικονομικών. Περίπου 1,8 δισ. δολ. από χρήματα των φορολογουμένων προβλέπεται να δοθούν για την αποζημίωση Αμερικανών — πιθανώς συμμάχων του προέδρου — που φέρονται να στοχοποιήθηκαν στο παρελθόν από ομοσπονδιακές αρχές επιβολής του νόμου.
Νόμιμες πρακτικές ή «στημένο»;
Τι γίνεται με τη χειραγώγηση εκλογικών περιφερειών; Οι πόλεμοι για την ανακατανομή περιφερειών που ξεκίνησε ο Τραμπ αυτή την εκλογική περίοδο είναι πολιτικά τοξικοί και απαράδεκτοι σε ηθικό επίπεδο, αλλά αυτό δεν ισοδυναμεί αυτόματα με «στημένο». Οι Αμερικανοί πολιτικοί σχεδιάζουν περιφέρειες για εκλογικό όφελος από την αρχή της δημοκρατίας. Αυτή η πράξη για κομματικούς σκοπούς έχει κριθεί συνταγματική από τα δικαστήρια.
Το ίδιο ισχύει και για το Ανώτατο Δικαστήριο και τη συντηρητική πλειοψηφία 6-3. Οι εννέα δικαστές διορίστηκαν νόμιμα από τέσσερις διαφορετικούς εν ενεργεία προέδρους, τόσο Δημοκρατικούς όσο και Ρεπουμπλικάνους, και επιβεβαιώθηκαν από τη Γερουσία των ΗΠΑ.
Η αλόγιστη χρήση της λέξης «στημένο» και η δυσφήμιση της κυβέρνησης και του οικονομικού συστήματος ως ουσιαστικά εγκληματικών οντοτήτων οδηγεί τους Αμερικανούς σε μια αίσθηση αδυναμίας να βελτιώσουν τη ζωή τους. Γιατί να εργάζεσαι σκληρά αν δεν πρόκειται να ανέβεις οικονομικά; Γιατί να επενδύσεις στην κοινότητα αν θεωρείς ότι είναι καταδικασμένη; Γιατί να ψηφίσεις αν πιστεύεις ότι η ψήφος σου δεν μετράει;
Ανησυχητικά στοιχεία για τους νέους
Αυτή η αποστασιοποίηση γίνεται ήδη εμφανής στους νεότερους ψηφοφόρους. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση νέων του Χάρβαρντ έδειξε ότι μόλις το 33% των ατόμων ηλικίας 19 έως 29 ετών δηλώνει ότι “έχει εμπιστοσύνη ότι οι εκλογές του 2026 θα διεξαχθούν δίκαια” και το 50% πιστεύει ότι “άνθρωποι σαν εμένα δεν έχουν κανένα λόγο για το τι κάνει η κυβέρνηση”. Αυτό το ποσοστό είναι αυξημένο κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες από το 2017.
Πες επανειλημμένα σε έναν λαό ότι «όλα είναι στημένα» και είναι λιγότερο πιθανό να ασχοληθεί με το σύστημα και πιο πιθανό να το απορρίψει. Θυμηθείτε την εισβολή στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου του 2021.
