Το Πεκίνο ετοιμάζεται να υποδεχθεί την άνοιξη με αυξημένα μέτρα ασφαλείας, περιορισμούς στην κυκλοφορία και έντονη διπλωματική κινητικότητα καθώς η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα Μαΐου — η πρώτη του στην Κίνα εδώ και σχεδόν μία δεκαετία — θεωρείται πιθανό σημείο καμπής στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις.

Από την κινεζική οπτική, ο Αμερικανός πρόεδρος θα φθάσει σε μια σαφώς πιο αποδυναμωμένη θέση σε σύγκριση με την τελευταία του συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα, μόλις πριν έξι μήνες.

Αντοχή και αντίδραση

Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία. Για δεύτερη φορά μετά την επιστροφή του στο Λευκό Οίκο, ο Τραμπ προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τη γεωοικονομική δύναμη των ΗΠΑ απέναντι σε έναν στρατηγικό αντίπαλο, αλλά φαίνεται να έχει υποτιμήσει την ανθεκτικότητα και την προσαρμοστικότητα της κινεζικής οικονομίας.

Αποτέλεσμα αυτής της υποτίμησης είναι ευρύτερες παγκόσμιες οικονομικές αναταράξεις, καθώς τα μέτρα και οι αντιμέτρα ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις διαχέονται στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Εμπορικές αντιπαραθέσεις

Η Ουάσινγκτον ξεκίνησε πιέζοντας με δασμούς υψηλής έντασης προκειμένου να πλήξει το παραγωγικό μοντέλο της Κίνας και να αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.

Το Πεκίνο απάντησε με στοχευμένους περιορισμούς στις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών, δημιουργώντας μεγάλες πιέσεις σε δυτικές βιομηχανίες και οδηγώντας σε έναν εμπορικό πόλεμο που κατέληξε σε προσωρινή εκεχειρία, υπό την πίεση μιας παγκόσμιας κρίσης εφοδιασμού κρίσιμων υλικών από ηλεκτρονικά μέχρι αμυντικά συστήματα.

Η ενεργειακή διάσταση

Η σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ και οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή προκάλεσαν μερικό αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, τον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο παγκοσμίως.

Η εξέλιξη αυτή πυροδότησε μία από τις βαθύτερες διαταραχές στις αγορές ενέργειας στην ιστορία, μετατρέποντας τη στρατιωτική κρίση σε έναν παγκόσμιο οικονομικό πόλεμο φθοράς.

Δευτερογενείς επιπτώσεις

Οι δευτερογενείς συνέπειες ευνοούν κράτη που οι ΗΠΑ προσπάθησαν να περιορίσουν, αλλά τα οποία η Κίνα έχει ενισχύσει συστηματικά.

Η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου ώθησε την Ουάσινγκτον σε προσωρινή χαλάρωση μέρους των κυρώσεων απέναντι σε Ρωσία και Ιράν, αποδυναμώνοντας έτσι έναν σημαντικό πυλώνα της αμερικανικής γεωοικονομικής στρατηγικής, με στόχο τη διασφάλιση επάρκειας προσφοράς.

Η κινεζική στρατηγική

Για τον Σι Τζινπίνγκ η τρέχουσα συγκυρία επιβεβαιώνει μια μακροχρόνια στρατηγική που βασίζεται στην ενεργειακή αυτάρκεια, τη βιομηχανική ανεξαρτησία και τον κρατικό σχεδιασμό σε συνθήκες κρίσης.

Η Κίνα λειτουργεί με σχεδόν «πολεμική οικονομία» σε στρατηγικούς τομείς και εμφανίζεται καλύτερα προετοιμασμένη να απορροφήσει κραδασμούς.

Ενεργειακή αυτονομία

Η χώρα έχει επενδύσει τεράστια κεφάλαια στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ παράλληλα διατηρεί σημαντική παρουσία στον άνθρακα, μειώνοντας την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές.

Η Κίνα διαθέτει τη μεγαλύτερη εγκατεστημένη ισχύ ηλιακής ενέργειας παγκοσμίως και περίπου το 50% των νέων οχημάτων που πωλούνται εκεί είναι ηλεκτρικά, μειώνοντας έτσι την έκθεση των καταναλωτών στις διεθνείς ενεργειακές αναταράξεις.

Διασπορά προμηθευτών

Η ενεργειακή δομή της είναι πολυκεντρική: η εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή πετρελαίου έχει περιοριστεί, με τη Ρωσία και τη Σαουδική Αραβία να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών.

Συνολικά, η ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας προσεγγίζει το 80%, επίπεδο εξαιρετικά υψηλό για έναν καθαρό εισαγωγέα ενέργειας.

Πίεση στην Ουάσινγκτον

Στις ΗΠΑ, η πολιτική πίεση εντείνεται καθώς η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει τις τιμές των καυσίμων ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων. Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά ότι η τιμή της βενζίνης μπορεί να πέσει το καλοκαίρι, αλλά η αγορά παραμένει ευάλωτη σε γεωπολιτικά σοκ.

Η στρατηγική της Ουάσινγκτον περιλαμβάνει επίσης προσπάθειες ελέγχου κρίσιμων ενεργειακών ροών από χώρες όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, με στόχο τη μακροπρόθεσμη αποδυνάμωση της κινεζικής επιρροής — η αποτελεσματικότητα ωστόσο παραμένει αμφισβητή.

Προληπτικά μέτρα της Κίνας

Η Κίνα εμφανίζεται σχετικά σταθερή, ενώ άλλες οικονομίες αντιμετωπίζουν ελλείψεις ενέργειας, διακοπές ρεύματος και μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης. Η διαφορά στην ανθεκτικότητα αποδίδεται στη στοχευμένη προληπτική στρατηγική του Πεκίνου που ξεκίνησε από τα τέλη της δεκαετίας του 2010.

Ο Σι Τζινπίνγκ είχε προειδοποιήσει ήδη το 2023 για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε «ακραία σενάρια παγκόσμιας αποσταθεροποίησης», μετά την πανδημία και τον πρώτο εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ. Αυτή η στρατηγική μεταφράστηκε σε εργαλεία ελέγχου εξαγωγών, χρηματοοικονομικής θωράκισης και βιομηχανικής υποκατάστασης εισαγωγών.

Σπάνιες γαίες ως μοχλός

Καίριο ρόλο έπαιξαν οι μηχανισμοί αδειοδότησης και ελέγχου γύρω από τις εξαγωγές κρίσιμων υλικών, όπως οι σπάνιες γαίες, δίνοντας στο Πεκίνο τη δυνατότητα να παρακολουθεί και να καθοδηγεί ροές πρώτων υλών που, παρά το μικρό τους μερίδιο στο συνολικό εμπόριο, αποτελούν γεωοικονομικό εργαλείο μεγάλης μόχλευσης.

Στο νέο διεθνές περιβάλλον, η σύγκρουση Ιράν–ΗΠΑ λειτουργεί παράλληλα ως παράδειγμα χρήσης ενεργειακών chokepoints ως όπλων ισχύος, ενώ η αμφισβήτηση της κυριαρχίας του δολαρίου ενισχύεται μέσω εναλλακτικών μηχανισμών πληρωμών και τοπικών νομισμάτων.

Ευκαιρία στην κρίση

Για την Κίνα, η τρέχουσα συγκυρία δεν είναι μόνο κρίση αλλά και ευκαιρία. Η παγκόσμια επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης ενισχύει τις κινεζικές εξαγωγές ηλιακών πάνελ, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων, αυξάνοντας την οικονομική και γεωπολιτική της επιρροή.

Καθώς ο Τραμπ προετοιμάζεται για το ταξίδι στο Πεκίνο, το διεθνές περιβάλλον έχει αλλάξει ριζικά: η επίσκεψη δεν είναι απλώς διπλωματικό γεγονός αλλά σύμβολο μιας εποχής όπου οι οικονομικοί πόλεμοι, οι ενεργειακές κρίσεις και οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν γίνει κεντρικά πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα δεν παρουσιάζεται ως παθητικός αποδέκτης πιέσεων, αλλά ως παίκτης που έχει προετοιμαστεί συστηματικά για έναν κόσμο μόνιμης αστάθειας — έναν κόσμο στον οποίο ο Τραμπ, όπως όλα δείχνουν, θα φτάσει όχι για να επιβάλει όρους, αλλά για να διαπραγματευτεί σε ένα περιβάλλον που έχει ήδη διαμορφωθεί από άλλους.

Απόδοση – Επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλος