Ο ιός hantavirus έγινε πρόσφατα γνωστός από τη συρροή κρουσμάτων σε κρουαζιερόπλοιο που απέπλευσε από Αργεντινή, περιοχή όπου είναι ενδημικός, με το στέλεχος των Άνδεων να απομονώνεται στη συγκεκριμένη έξαρση. Η επιδημική έξαρση προκάλεσε τουλάχιστον 8 κρούσματα και 3 θανάτους.
Η μαρτυρία του ειδικού
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής λοιμωξιολογίας και διευθυντής της Παθολογικής-Λοιμωξιολογικής Κλινικής του Metropolitan General, Χαράλαμπος Γώγος, «ο hantavirus είναι ένας ιός γνωστός από τον πόλεμο της Κορέας, όπου προκάλεσε αιμορραγικούς πυρετούς και πήρε το όνομά του από τον ποταμό Hantan, όπου απομονώθηκε». Ο ίδιος προσθέτει ότι ο ιός ανήκει στην οικογένεια των Bunyaviridae και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές όπως το σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (HPS) και τον αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο (HFRS).
Τρόποι μετάδοσης
Η μετάδοση στον άνθρωπο γίνεται κυρίως μέσω των τρωκτικών, ιδιαίτερα των αρουραίων. Η μόλυνση προέρχεται συνήθως από την εισπνοή σωματιδίων σκόνης που έχουν μολυνθεί με ούρα, κόπρανα ή σάλιο τρωκτικών, από άμεση επαφή με μολυσμένα ζώα ή τα εκκρίματά τους, και σπανιότερα από δάγκωμα μολυσμένου τρωκτικού.
Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι εξαιρετικά σπάνια και έχει καταγραφεί μόνο σε μολύνσεις από το στέλεχος των Άνδεων, συνήθως μετά από πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με ασθενή.
Πότε εμφανίζονται συμπτώματα
Τα συμπτώματα της λοίμωξης εμφανίζονται μετά από περίοδο επώασης που συνήθως διαρκεί 2-3 εβδομάδες, αλλά μπορεί να κυμαίνεται από 1-8 εβδομάδες μετά την έκθεση. Η νόσος εξελίσσεται σε στάδια και η κλινική εικόνα εξαρτάται από τον τύπο του ιού.
Στα πρώτα στάδια τα συμπτώματα μοιάζουν με γρίπη και περιλαμβάνουν κόπωση, πυρετό, μυαλγίες, πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, κοιλιακούς πόνους και διάρροια.
Δύο βασικές κλινικές μορφές
Μετά από 2–7 ημέρες η νόσος μπορεί να εξελιχθεί είτε σε καρδιοπνευμονικό σύνδρομο hantavirus (HCPS) — που συνδέεται με στελέχη όπως των Άνδεων και Sin Nombre στην Αμερική — είτε σε αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο (HFRS) — που σχετίζεται με στελέχη όπως τα Hantaan, Puumala και Dobrava στην Ευρώπη και την Ασία.
Το καρδιοπνευμονικό σύνδρομο είναι η πιο σοβαρή μορφή, με βαριά καρδιακή και πνευμονική προσβολή, καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια και υψηλή θνησιμότητα (περίπου 30-45%). Η μορφή με νεφρική εμπλοκή προσβάλλει κυρίως τους νεφρούς, προκαλεί αιμορραγίες και νεφρική ανεπάρκεια, αλλά έχει καλύτερη πρόγνωση (θνησιμότητα <10%).
Το περιστατικό και οι επιπτώσεις
Στην Ευρώπη — και στη χώρα μας — επικρατούν τα στελέχη που προκαλούν HFRS, γι’ αυτό στις περισσότερες περιπτώσεις η νόσος είναι ηπιότερη. Στην πρόσφατη έξαρση στο κρουαζιερόπλοιο όμως απομονώθηκε το στέλεχος των Άνδεων, το οποίο συνδέεται με το σοβαρό καρδιοπνευμονικό σύνδρομο.
Πιθανότατα το πρώτο κρούσμα να μολύνθηκε από επαφή με τρωκτικά πριν την επιβίβαση και, δεδομένου ότι πρόκειται για το στέλεχος των Άνδεων, η μετάδοση στο πλοίο μπορεί να συνέβη μέσω στενής και παρατεταμένης επαφής μεταξύ επιβαινόντων.
Γι’ αυτό κρίνεται απαραίτητη η παρακολούθηση των επιβατών και η ιχνηλάτηση των επαφών για περίπου 6 εβδομάδες.
Διάγνωση
Η διάγνωση στηρίζεται σε κλινική εξέταση και επιδημιολογική αξιολόγηση, αλλά κυρίως σε ειδικές ορολογικές και μοριακές εξετάσεις που ανιχνεύουν αντισώματα έναντι του ιού ή/και το γενετικό του υλικό. Αυτές οι δοκιμές είναι πολύ ειδικές και ευαίσθητες και είναι απαραίτητες για να αποκλειστούν άλλες νοσήματα με παρόμοια συμπτώματα.
Θεραπευτική αντιμετώπιση
Δεν υπάρχει ειδική αντιιική θεραπεία για τον hantavirus. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική: νοσηλεία για σοβαρές περιπτώσεις και, όταν απαιτείται, νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας για υποστήριξη της αναπνοής με οξυγόνο ή μηχανικό αερισμό σε περιπτώσεις καρδιοπνευμονικής νόσου, καθώς και νεφρική υποστήριξη και αντιμετώπιση της αιμορραγίας στη νεφρική μορφή.
Υπάρχουν ερευνητικές προσπάθειες για την ανάπτυξη θεραπειών που στοχεύουν τη βλάβη στο ενδοθήλιο των αγγείων που προκαλεί ο ιός. Επιπλέον, η επιδημιολογική επιτήρηση και η ιχνηλάτηση των κρουσμάτων έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Μέτρα πρόληψης
Η πρόληψη είναι κρίσιμη, ειδικά σε περιοχές με υψηλή παρουσία τρωκτικών. Ο βασικός τρόπος προστασίας είναι ο έλεγχος των τρωκτικών σε χώρους κατοικίας και εργασίας: μέτρα περιλαμβάνουν την εφαρμογή στρατηγικών για τον περιορισμό ή την εξάλειψη των αρουραίων, μυοκτονία, σφράγιση εισόδων, καθαριότητα και απολύμανση περιοχών όπου μπορεί να υπάρχουν τρωκτικά, καθώς και χρήση προστατευτικού εξοπλισμού (γάντια και μάσκα) κατά τον καθαρισμό πιθανώς μολυσμένων χώρων.
Η ευαισθητοποίηση του κοινού και η ενημέρωση ομάδων που εργάζονται σε γεωργικές ή δασικές περιοχές είναι επίσης σημαντικές. Επί του παρόντος δεν υπάρχει εμβόλιο εγκεκριμένο από την ΕΜΑ ή την FDA.
Η τελική εκτίμηση του ειδικού
Συνοψίζοντας, ο Χαράλαμπος Γώγος υπογραμμίζει ότι «η λοίμωξη από τον ιό hant αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία, με πιθανή σοβαρή νόσο και θανατηφόρες συνέπειες όταν προσβάλλονται ζωτικά όργανα όπως η καρδιά, οι πνεύμονες και οι νεφροί». Ο ίδιος τονίζει ότι ο ιός μεταδίδεται μέσω τρωκτικών και όχι ως ευρεία επιδημία ή πανδημία, αλλά υπό ειδικές συνθήκες μπορεί να προκαλέσει συρροή κρουσμάτων.
Απαιτείται υψηλός βαθμός υποψίας για έγκαιρη διάγνωση με ειδικές ορολογικές ή μοριακές εξετάσεις, καθώς και συνεργασία των υγειονομικών αρχών, των επιστημόνων και του κοινού για τη μείωση των πιθανοτήτων μετάδοσης και των σοβαρών συνεπειών της νόσου», καταλήγει ο δρ Γώγος.
