Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Ανοσοποίησης 19–25 Απριλίου 2026, επανέρχεται στο προσκήνιο ο καθοριστικός ρόλος των εμβολιαστικών προγραμμάτων ως βασικού πυλώνα δημόσιας υγείας και πρόληψης σοβαρών νοσημάτων. Το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, «Για κάθε γενιά, τα εμβόλια λειτουργούν», τονίζει την ανάγκη διατήρησης υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης σε όλες τις ηλικίες σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Οικονομικά και κοινωνικά οφέλη

Τα εμβολιαστικά προγράμματα θεωρούνται επένδυση με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού. Μαζί με την πρόσβαση σε ασφαλές νερό, συγκαταλέγονται στις παρεμβάσεις με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στη μείωση της θνησιμότητας και στη διατήρηση του πληθυσμού.

Η σωστή εφαρμογή τους μειώνει τη δημοσιονομική επιβάρυνση από προλαμβανόμενα νοσήματα, περιορίζει τις χαμένες ώρες εργασίας και ενισχύει την παραγωγικότητα. Η πρόσφατη πανδημία ανέδειξε τη σημασία τους: ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 εκτιμάται ότι έσωσε 2,5 εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως την περίοδο 2020–2024, αντιστοιχώντας σε 15 εκατομμύρια κερδισμένα έτη ζωής.

Προκλήσεις για τα συστήματα υγείας

Σε ένα περιβάλλον με αυξανόμενες προκλήσεις —όπως η γήρανση του πληθυσμού, η κλιματική αλλαγή και η μικροβιακή αντοχή— τα εμβόλια λειτουργούν ως ασπίδα για τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και για την κοινωνική ευημερία. Στην Ελλάδα, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να φτάσει το 34% έως το 2025.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι η μικροβιακή αντοχή προκαλεί ήδη πάνω από 1,3 εκατομμύρια θανάτους ετησίως και προβλέπει ότι θα αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως έως το 2050. Στην Ελλάδα η κατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει πολύ υψηλή, με 28,5 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 20.

Κατάσταση νοσοκομειακών λοιμώξεων

Αναφορικά με την κατάσταση στα νοσοκομεία, μεγάλη έρευνα που διεξήχθη το 2023 από τον ΕΟΔΥ σε δέκα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία δείχνει ότι η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών στον επιπολασμό των νοσοκομειακών λοιμώξεων και καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μικροβιακής αντοχής για συγκεκριμένα στελέχη. Επιπλέον, τα ποσοστά μικροβιακής αντοχής παρουσιάζουν αύξηση σε σχέση με τα προ της πανδημίας χρόνια.

Αξία επένδυσης σε παιδικούς εμβολιασμούς

Ο εμβολιασμός αφορά όλες τις ηλικίες και αποτελεί πράξη ατομικής και συλλογικής υπευθυνότητας, καθώς μέσω της ανοσίας κοινότητας τα οφέλη εξαπλώνονται στον συνολικό πληθυσμό. Στην Ελλάδα, πρόσφατη μελέτη αποτιμά την αξία της επένδυσης σε εμβολιασμούς: η ορθή εφαρμογή των συστάσεων για εννέα εμβολιασμούς ρουτίνας σε παιδιά ηλικίας 2 μηνών έως 11 ετών, που στοχεύουν 14 νοσήματα, εκτιμάται ότι αποτρέπει 447.221 κρούσματα, 242 θανάτους και την απώλεια 6.682 ετών ζωής στην κοόρτη του 2022 (82.700 παιδιά).

Επιπλέον, η ύπαρξη του παιδιατρικού ΕΠΕ συσχετίστηκε με εξοικονόμηση περίπου €201,4 εκατομμυρίων. Λαμβάνοντας υπόψη το κόστος του προγράμματος, τα μειωμένα έξοδα θεραπείας, τη μικρότερη απώλεια εργασίας, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και τους λιγότερους θανάτους, κάθε 1 ευρώ που επενδύεται σε εμβολιασμούς προβλέπεται να αποφέρει 8,5 ευρώ σε εξοικονόμηση κοινωνικού κόστους για τη χώρα.

Προηγμένες προσεγγίσεις και πρακτικά οφέλη

Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι η ανοσοποίηση των βρεφών στην Ελλάδα με μονοκλωνικό αντίσωμα μπορεί να αποτρέψει ετησίως 2.716 νοσηλείες και να οδηγήσει σε εξοικονόμηση άνω των €20 εκατ.

Οι εξελίξεις στην έρευνα και ανάπτυξη εμβολίων χαρακτηρίζονται από σημαντική τεχνολογική πρόοδο, διεύρυνση της στόχευσης σε περισσότερα νοσήματα και μεγάλο αριθμό υποψήφιων προϊόντων σε προχωρημένα στάδια ανάπτυξης. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογικών πλατφορμών ενισχύει τις δυνατότητες πρόληψης και αντιμετώπισης υφιστάμενων και αναδυόμενων απειλών.

Αναγκαία μέτρα στην Ελλάδα

Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα πιο σύγχρονα εμβολιαστικά προγράμματα, τόσο για τον παιδικό όσο και για τον εφηβικό και τον ενήλικο πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, οι νέες προκλήσεις επιβάλλουν την εφαρμογή πρόσθετων μέτρων προκειμένου το κράτος να αποκομίσει το μέγιστο όφελος από την επένδυση.

1. Θέσπιση διακριτών και σαφώς καθορισμένων σταδίων για την ανάπτυξη και αποζημίωση των εμβολιαστικών προγραμμάτων.

2. Θέσπιση εμβολιαστικών στόχων που να αντικατοπτρίζουν τη δέσμευση των αρχών υγείας.

3. Ανάπτυξη και εφαρμογή μηχανισμών καταγραφής και παρακολούθησης της εμβολιαστικής κάλυψης.

4. Σχεδιασμός βιώσιμου προϋπολογισμού που ανταποκρίνεται στις υγειονομικές ανάγκες και στις επιστημονικές εξελίξεις.

5. Δημιουργία συμμαχιών όλων των εμπλεκόμενων φορέων για την ανάδειξη της αξίας του εμβολιασμού.

Η επένδυση στην πρόληψη σήμερα διαμορφώνει ένα πιο ανθεκτικό σύστημα υγείας για το αύριο, προστατεύοντας τόσο το άτομο όσο και το σύνολο της κοινωνίας. Η διατήρηση της πολιτικής στήριξης, η απλοποίηση των ρυθμιστικών διαδικασιών και η συνεχής επένδυση στην καινοτομία είναι κρίσιμες ώστε οι επιστημονικές αυτές εξελίξεις να μεταφραστούν σε απτά οφέλη για τη δημόσια υγεία.