Τις πλέον δραματικές και καθοριστικές στιγμές του καλοκαιριού του 2015, από την προκήρυξη του δημοψηφίσματος έως τη μαραθώνια διαπραγμάτευση που οδήγησε στη συμφωνία των Βρυξελλών, καταγράφει το έκτο και τελευταίο επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό». Πρόκειται για ημέρες που σημάδεψαν την πορεία της χώρας, με την Ελλάδα να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την έξοδο από την Ευρωζώνη.
Η ανακοίνωση του δημοψηφίσματος από τον Αλέξη Τσίπρα προκάλεσε έντονο προβληματισμό και αμηχανία στους Ευρωπαίους εταίρους. Οι διεθνείς αντιδράσεις υπήρξαν άμεσες, με τον τότε πρόεδρο της Γαλλίας, Φρανσουά Ολάντ, να δηλώνει χαρακτηριστικά:
«Λυπάμαι, θα μάθουμε αν θέλουν οι Έλληνες να μείνουν στην Ευρωζώνη».
Την ίδια στιγμή, η ατμόσφαιρα στην Ελλάδα ήταν ασφυκτική. Οι ουρές έξω από τα ΑΤΜ μεγάλωναν καθημερινά, οι συγκεντρώσεις υπέρ του «Ναι» και του «Όχι» κυριαρχούσαν στις πλατείες και οι τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις έδιναν τον τόνο μιας κοινωνίας βαθιά διχασμένης. Η αγωνία για το αύριο συνυπήρχε με τον φόβο, την οργή αλλά και την ελπίδα.
Η Ελλάδα στο όριο
Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η χώρα δεν κατέβαλε τη δόση των 1,6 δισ. ευρώ προς το ΔΝΤ, γεγονός που την έφερε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κατάσταση για κράτος-μέλος της Ευρωζώνης. Η Ελλάδα καταγράφηκε πλέον στις χώρες με ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Ταμείο, γεγονός που επιβάρυνε περαιτέρω το ήδη αρνητικό κλίμα.
Παρά τις πιέσεις, ο τότε πρωθυπουργός εμφανιζόταν βέβαιος ότι δεν υπήρχε πραγματική πρόθεση αποπομπής της χώρας από το κοινό νόμισμα. Σε συνέντευξή του στην ΕΡΤ υποστήριζε:
«Δεν πιστεύω ότι θέλουν να μας πετάξουν έξω από το ευρώ και δεν θα το κάνουν».
Οι εξελίξεις προκαλούσαν έντονη ανησυχία και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ο τότε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπαράκ Ομπάμα, παρακολουθούσε στενά τις διαπραγματεύσεις και επιχείρησε να επηρεάσει τις ευρωπαϊκές αποφάσεις μέσω επαφών με τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ.
Σύμφωνα με συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου, το μήνυμα που εστάλη προς το Βερολίνο ήταν ιδιαίτερα σαφές:
«Το μήνυμα Ομπάμα στη Μέρκελ αφορούσε την κληρονομιά της: Αν θέλει να τη θυμούνται όχι ως εκείνη που έσωσε την Ευρώπη, αλλά ως εκείνη που επέβλεψε τη διάλυση του ευρώ και του ευρωπαϊκού εγχειρήματος».
Όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος, το πολιτικό σκηνικό άλλαξε μέσα σε λίγες ώρες. Το 61% υπέρ του «Όχι» αποτέλεσε έκπληξη ακόμη και για στελέχη της τότε κυβέρνησης. Στα πλάνα από το Μέγαρο Μαξίμου καταγράφονται πανηγυρισμοί, αλλά και προβληματισμός για την επόμενη ημέρα.
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, ο οποίος αποκάλυψε ότι επικοινώνησε αμέσως με τον πρωθυπουργό μετά το αποτέλεσμα.
«Επικοινώνησα μαζί του μετά το δημοψήφισμα και του είπα ότι πρέπει να ξεκαθαρίσει πως “το όχι δεν σημαίνει εκτός Ευρωζώνης, αλλά επανέναρξη διαπραγμάτευσης”. Του ξεκαθάρισα ότι αν δεν το κάνεις, τότε να ξέρεις ότι εγώ έχω παραιτηθεί…»
Οι κρίσιμες πολιτικές κινήσεις
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποκάλυψε ακόμη ότι ζήτησε την άμεση σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, προκειμένου να διαμορφωθεί μια εθνική γραμμή ενόψει των διαπραγματεύσεων.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Είχα μιλήσει με τον Ολάντ και μου είπε ότι “δεν έχετε πολύ χρόνο. Μέχρι το μεσημέρι πρέπει να έχετε τελειώσει”».
Το κλίμα στη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών περιέγραψε ο Σταύρος Θεοδωράκης, σημειώνοντας ότι υπήρχαν διαφορετικές προσεγγίσεις ακόμη και στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Πάνος Καμμένος εμφανιζόταν περισσότερο αισιόδοξος από τον Αλέξη Τσίπρα για τις δυνατότητες εξεύρεσης λύσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίαζει και η αναφορά του τότε επικεφαλής του Ποταμιού στην επικοινωνία του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν.
«Ο Τσίπρας συνομίλησε με τον Πούτιν και μας είπε ότι αυτήν τη στιγμή δεν μπορεί να βοηθήσει, αλλά αν θέλαμε, ήταν διατεθειμένος να μιλήσει ευνοϊκά στη Μέρκελ».
Και συμπλήρωσε:
«Εκεί κατέρρευσε το αριστερό αφήγημα».
Από τις πλέον αποκαλυπτικές μαρτυρίες του ντοκιμαντέρ είναι εκείνη του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος περιγράφει το κλίμα που επικρατούσε λίγο πριν από τη γνωστή 17ωρη διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες.
Ο Γιούνκερ αποκάλυψε ότι είχε πραγματοποιήσει κύκλο επαφών με τους ηγέτες των κρατών-μελών και διαπίστωσε πως η στήριξη προς την Ελλάδα ήταν πολύ πιο περιορισμένη από όσο φαινόταν δημόσια.
«Ήταν 15 αυτοί που ήθελαν την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ».
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, ανάμεσα στις χώρες που υποστήριζαν το ενδεχόμενο εξόδου βρίσκονταν η Γερμανία, η Αυστρία, η Σλοβενία, η Φινλανδία και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε επίσης στο σχέδιο προσωρινής εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη που κυκλοφορούσε εκείνη την περίοδο από το γερμανικό υπουργείο Οικονομικών.
«Τηλεφώνησα στη Μέρκελ στην οποία είπα “Κόφτο. Κόφτο γιατί το έχετε παρακάνει”. Μου είπε πως δεν είχε ξαναδεί αυτό το έγγραφο και πως δεν συμφωνούσε με αυτό».
Η μάχη για τη συμφωνία
Στο πλευρό της Ελλάδας βρέθηκε σταθερά ο τότε πρωθυπουργός της Ιταλίας, Ματέο Ρέντσι, ο οποίος θυμήθηκε τις κρίσιμες εκείνες ώρες και το ενδεχόμενο κατάρρευσης των συνομιλιών.
«Πίστεψα πως χάσαμε την Ελλάδα. Είπα στους δικούς μου ότι αυτό είναι μια τραγωδία».
Από την πλευρά της, η διπλωμάτης Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου περιέγραψε τις τελευταίες δραματικές ώρες πριν από την τελική συμφωνία. Όπως αποκάλυψε, περίπου στις 4 το πρωί, ο Φρανσουά Ολάντ κατέβηκε προσωπικά για να συναντήσει τον Αλέξη Τσίπρα, αναζητώντας έναν τρόπο να αποτραπεί το αδιέξοδο.
Η απάντηση που φέρεται να έδωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός ήταν να συνεχίσουν τη συζήτηση αργότερα. Ωστόσο, ο Γάλλος πρόεδρος φέρεται να αντέδρασε άμεσα, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης:
«Δεν υπάρχει άλλη φορά…»
Η φράση αυτή αποτύπωσε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το κλίμα των ημερών, όταν η Ελλάδα βρέθηκε κυριολεκτικά στο χείλος της εξόδου από το ευρώ, πριν η ιστορική συμφωνία των Βρυξελλών βάλει τέλος σε μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές και οικονομικές κρίσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.
