Στην κρίσιμη διαχείριση της Τραμπ Ιράν εκεχειρίας ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να μην έχει εύκολες επιλογές: μια συμφωνημένη παύση των εχθροπραξιών θα κατοχυρώσει ιρανικά κέρδη που υποσκάπτουν το κύρος της Ουάσινγκτον, ενώ η παράταση της αβεβαιότητας διατρέχει τον κίνδυνο νέας, ενδεχομένως ευρύτερης, αναζωπύρωσης των συγκρούσεων.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ιρανική περιπέτεια αξιολογείται αρνητικά από μεγάλο μέρος του αμερικανικού εκλογικού σώματος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, και οι διεθνείς οικονομικές συνέπειες δεν έχουν ξεδιπλωθεί πλήρως, με την αγορά ενέργειας να δείχνει προσωρινά ελεγχόμενη επειδή η Κίνα μείωσε τις εισαγωγές πετρελαίου κατά 40%, μετά από τεράστια αγορές όταν οι τιμές ήταν χαμηλές.
Αδιέξοδο και εξωτερικές πιέσεις
Αναφορές των διεθνών μέσων περιγράφουν πώς εξέλιξαν τα γεγονότα: σύμφωνα με την The Hindu, ο πόλεμος εξελίχθηκε τόσο δυσμενώς για την Ουάσινγκτον που, μόλις τρεις μήνες μετά την εκκίνηση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης με στόχο την “αλλαγή καθεστώτος”, ο Τραμπ διεκδικεί τώρα προσωρινή παράταση της κατάπαυσης του πυρός και άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ με αντάλλαγμα οικονομικές παραχωρήσεις, όπως πρόσβαση σε παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Η εστίαση της αμερικανικής πλευράς έχει περιοριστεί στο πυρηνικό ζήτημα, σε γραμμή που θυμίζει την προσέγγιση του Μπαράκ Ομπάμα του 2013 και την πυρηνική συμφωνία του 2015, την οποία ο Τραμπ είχε αποδοκιμάσει και ακύρωσε το 2018.
Διπλωματία μέσω τρίτων
Η Ουάσινγκτον διαπραγματεύεται τώρα, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, μέσω του Πακιστάν ένα Μνημόνιο Συνεργασίας για την παράταση της εκεχειρίας και την ταυτόχρονη επανεξέταση του πυρηνικού ζητήματος, στοιχείο που υποδηλώνει ότι οι σκληρές τακτικές της Τεχεράνης απέδωσαν πολιτικό όφελος.
Αν οι ΗΠΑ επιδιώξουν πραγματικά διαπραγμάτευση, θα χρειαστούν αμοιβαίες παραχωρήσεις και αντιμετώπιση του ελλείμματος εμπιστοσύνης. Αντίθετα, αν ο Τραμπ επιδιώξει μέσω διπλωματίας να κερδίσει ό,τι δεν εξασφάλισε με όπλα, υπάρχει ο κίνδυνος εμπλοκής των ΗΠΑ σε έναν ακόμη παρατεταμένο πόλεμο.
Ο κίνδυνος της κλιμάκωσης
Σύμφωνα με το περιοδικό The Atlantic, ο Τραμπ μοιάζει να προτιμά την αναβολή των προβλημάτων παρά τη ριζική επίλυσή τους· έτσι, μια όποια ειρήνη θα είναι εξ ορισμού προσωρινή και επισφαλής, και ο πόλεμος ενδέχεται να επανέρχεται κατά διαστήματα τα επόμενα χρόνια.
Το Washington Examiner αναφέρει ότι ένας ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης επιβεβαίωσε την πεποίθηση του προέδρου πως η ουσιαστική αλλαγή στο Ιράν απαιτεί κλιμάκωση — πιθανώς χερσαίες επιχειρήσεις με σημαντικές αμερικανικές απώλειες ή πλήγματα σε υποδομές που θα προκαλέσουν ιρανικά αντίποινα στην περιοχή του Κόλπου.
Το σκληρό μήνυμα της Τεχεράνης
Ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ήταν σαφής στην πρόθεση της Τεχεράνης και το περιέγραψε με λόγια που πρέπει να διατηρηθούν σωστά: “Αποκτούμε παραχωρήσεις όχι μέσω διαλόγου, αλλά με πυραύλους. Στις διαπραγματεύσεις, απλώς τις κάνουμε αντιληπτές. Ο νικητής οποιασδήποτε συμφωνίας είναι αυτός που είναι καλύτερα προετοιμασμένος για πόλεμο από την επόμενη μέρα”.
Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως φάση εντός της ευρύτερης αντιπαράθεσης και δεν προτίθεται να παραδώσει στρατηγικά στοιχεία που δεν θα άντεχαν σε πόλεμο.
Μόχλευση στο Στενό του Ορμούζ
Το Ιράν μεταμόρφωσε μια διεθνή θαλάσσια οδό σε μοχλό πίεσης για την παγκόσμια οικονομία, δημιουργώντας έναν ασφυκτικό κλοιό που καθιστά την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας επισφαλή — ακόμη κι αν το Στενό του Ορμούζ ανοίξει ξανά, ο κίνδυνος νέου αποκλεισμού θα παραμένει ως στοιχείο πίεσης στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Ο Μαρκ Ντούμποβιτς από το Ιδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών πρότεινε να χρησιμοποιήσει ο Τραμπ την τρέχουσα παύση για να σταθεροποιήσει την αμερικανική οικονομία και να αναβάλει οποιαδήποτε μεγάλη στρατιωτική ενέργεια για μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, καθώς οι πολιτικές συνέπειες τέτοιων επιχειρήσεων θα μπορούσαν να είναι δυσβάστακτες.
Το δίδαγμα από την Κίνα
Το The Atlantic παρατηρεί ότι το προηγούμενο του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Κίνας προσφέρει ένα μοντέλο: ο Τραμπ ξεκίνησε με δασμούς, κλιμάκωση ακολούθησε και τελικά επιβλήθηκε μια παύση που επέτρεψε παρατεταμένες διαπραγματεύσεις· το τελικό αποτέλεσμα απέχει από μια οριστική συμφωνία, αλλά έδωσε στον πρόεδρο τη δυνατότητα να επικοινωνήσει αυτοσυγκράτηση.
Το ίδιο μοτίβο μπορεί να εφαρμοστεί και στο Ιράν: παρατάσεις, μικρά βήματα και η δυνατότητα να παρουσιαστεί κάθε πρόοδος ως νίκη για τον Τραμπ, όσο το Ιράν δεν προχωρά σε επανεκκίνηση του πυρηνικού προγράμματος σε τρόπο που θα τον “ταπεινώσει”.
Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον αμερικανό πρόεδρο: ο συμμάχος της Ουάσινγκτον, το Ισραήλ του Νετανιάχου, βλέπει την κατάσταση ως στρατηγική υποχώρηση και δεν είναι διατεθειμένο να επιτρέψει στην Τεχεράνη να αναζωογονήσει το πυραυλικό της πρόγραμμα χωρίς συνέπειες.
Συμπερασματικά, η σημερινή εκεχειρία δίνει στον Ιράν στρατηγικά οφέλη και στον Τραμπ λίγες καλές επιλογές: προσωρινή ανακούφιση ή ρίσκο νέας κλιμάκωσης με υψηλό κόστος για όλους τους εμπλεκομένους.
