Η Γαλλία και η Γερμανία πρότειναν μια νέα προσέγγιση για τη διεύρυνση της ΕΕ που θα επιτρέπει τη σταδιακή ενσωμάτωση στην ΕΕ, σύμφωνα με ανεπίσημο non paper με τίτλο “Μια νέα δυναμική για τη διεύρυνση” που περιήλθε σε γνώση μέσων όπως το European Western Balkans.
Το κείμενο, που κατατέθηκε ενόψει της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων στο Τίβατ (σήμερα, 5 Ιουνίου) και της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Μολδαβίας εντός του μήνα, εισηγείται μια προενταξιακή στρατηγική με «εργαλειοθήκη» δομικών στοιχείων για την ευθυγράμμιση και βαθύτερη ένταξη πριν από την πλήρη ένταξη.
Κεντρικά σημεία της πρότασης
Σύμφωνα με το non paper, η νέα μέθοδος στοχεύει σε μεγαλύτερη εστίαση στις μεταρρυθμίσεις παρά στα διαδικαστικά εμπόδια, προσφέροντας άμεσα κίνητρα για πρόοδο και διασφαλίζοντας αναστρεψιμότητα σε περίπτωση οπισθοδρόμησης.
Στο έγγραφο τονίζεται ότι η πολιτική διεύρυνσης χρειάζεται “νέα δυναμική” ώστε η Ένωση να παραμείνει υποστηρικτική προς τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία, που χαρακτηρίζονται ως «μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί».
Το non paper περιλαμβάνει την ακόλουθη διατύπωση: “Κοινός μας στόχος είναι να ολοκληρώσουμε την Ένωση ως μια πραγματικά Ευρωπαϊκή Ένωση”, αναφέρει το ανεπίσημο έγγραφο, προσθέτοντας ότι η τρέχουσα μεθοδολογία θα πρέπει να βελτιστοποιηθεί ώστε να καταστεί δυνατή η “ταχύτερη και βαθύτερη ενσωμάτωση στην ΕΕ βάσει των κριτηρίων της Κοπεγχάγης”.
Μηχανισμοί και ασφαλιστικές δικλείδες
Κεντρικό στοιχείο είναι η εισαγωγή «building blocks» ή όπως το κείμενο τα αποκαλεί, “δομικά στοιχεία”, που φέρνουν τις υποψήφιες χώρες πιο κοντά στην ΕΕ μέσω μιας δομημένης και σταδιακής ολοκλήρωσης, παρέχοντας επιπλέον κίνητρα για μεταρρυθμίσεις.
Το non paper εξηγεί ότι: “Αυτά τα δομικά στοιχεία θα πρέπει να βασίζονται στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διαδικασία ένταξης και να είναι αναστρέψιμα σε περίπτωση οπισθοδρόμησης της σχετικής υποψήφιας χώρας στη διαδικασία μεταρρύθμισής της και σε σχέση με τις βασικές αξίες και αρχές της ΕΕ. Ενώ κάθε υποψήφια χώρα θα πρέπει να επωφεληθεί από μια εξατομικευμένη προσέγγιση, η νέα προσέγγιση θα προσφέρει άμεση και απτή πρόοδο σε όλες τις υποψήφιες χώρες. Ο στόχος της πλήρους ένταξης στην ΕΕ παραμένει ανεπηρέαστος, η πρόθεσή μας δεν είναι ούτε να αντικαταστήσουμε την πλήρη ένταξη στην ΕΕ ούτε να παρατείνουμε την πορεία προς αυτήν, αλλά το αντίθετο: Θέλουμε να δημιουργήσουμε κίνητρα που να ενθαρρύνουν την ταχύτερη πρόοδο σε αυτήν την πορεία. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζουμε ότι η σταδιακή ολοκλήρωση συμβάλλει στην επιτυχή διεύρυνση της ΕΕ – ενισχύοντας την ΕΕ στο σύνολό της”.
Το πλαίσιο προβλέπει ότι τα οφέλη που θα λάβουν οι υποψήφιες χώρες θα συνδέονται με την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις και θα μπορούν να ανακληθούν σε περίπτωση παραβίασης των αξιών της Ένωσης.
Συγκεκριμένα δικαιώματα και συμμετοχή
Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων είναι προνομιακή πρόσβαση στην Ενιαία Αγορά, προοδευτικό καθεστώς παρατηρητή σε συνεδριάσεις της ΕΕ και ενισχυμένη συνεργασία με τα θεσμικά όργανα, ενώ ζητείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις για τη διευκόλυνση της σταδιακής ολοκλήρωσης.
Το έγγραφο προτείνει τακτικές κοινές συναντήσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εκπροσώπων των υποψήφιων χωρών, αυξημένη κοινοβουλευτική συνεργασία και συμμετοχή σε επιλεγμένες συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ ως παρατηρητές σε κλειστά κεφάλαια διαπραγμάτευσης.
Ασφάλεια, αγορά και προγράμματα
Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης συμμετοχή σε συνεδριάσεις του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων για χώρες που κλείνουν προσωρινά το Κεφάλαιο 31, ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα ασφάλειας και άμυνας (συμπεριλαμβανομένων έργων PESCO), στενότερη συνεργασία με τον Frontex και ενσωμάτωση στους μηχανισμούς κυβερνοασφάλειας της ΕΕ.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ευρύτερη συμμετοχή σε προγράμματα όπως το Erasmus+, το Horizon Europe, το Digital Europe και το Creative Europe και η βαθύτερη τομεακή ενσωμάτωση στην Ενιαία Αγορά μέσω πρωτοβουλιών όπως SEPA, Roam Like at Home, η Αγορά Ενέργειας και η Κοινότητα Μεταφορών.
Ειδικό μοντέλο και χρονοδιαγράμματα
Η πιο φιλόδοξη επιλογή προβλέπει πλήρη συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά μέσω ενός “μοντέλου ΕΟΧ+” για χώρες που υιοθετούν το κεκτημένο της ΕΕ και κλείνουν προσωρινά τα σχετικά κεφάλαια διαπραγμάτευσης.
Το non paper διευκρινίζει ότι τα μέτρα θα εφαρμοστούν σε υποψήφιες χώρες από τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία και θα παραμείνουν αξιοκρατικά, ανάλογα με την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις και τη συμμόρφωση με τα πρότυπα της ΕΕ.
Στη Σύνοδο του Τίβατ συζητιέται επίσης η πορεία ένταξης των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων: Αλβανία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Κόσοβο. Το κείμενο εκτιμά ότι το Μαυροβούνιο έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο και μπορεί να είναι η πρώτη που θα ενταχθεί ήδη από το 2028, με την Αλβανία να ακολουθεί πιθανώς το 2030.
