Του Άγη Βερούτη
βία στα σχολεία και η κοινωνική ανοχή της βίας εμφανίζονται ξεκάθαρα σε δύο πρόσφατα περιστατικά: η Μαριάνθη, που πλέον πηγαίνει στην Α’ Λυκείου, βρέθηκε στο στόχαστρο όταν στη Β’ Γυμνασίου μια συμμαθήτριά της, όχι φίλη της, διέδωσε ότι στη Μαριάνθη «αρέσουν τα κορίτσια» και μετέτρεψε το ψέμα σε όπλο· και ο Νίκος, 15 ετών, δέχτηκε άγρια επίθεση από έναν άντρα 69 ετών σε πάρκο, επειδή ο τελευταίος τον κατηγόρησε ότι «έριχνε πλαστικά μπουκάλια Μίλκο στο μπαλκόνι μου το καλοκαίρι».
Η πρώτη ιστορία δείχνει πώς η φήμη και οι απειλές καταστρέφουν τη ζωή ενός παιδιού: οι συμμαθήτριές της την απέφευγαν, όταν η Μαριάνθη ζήτησε εξηγήσεις, η άλλη την απείλησε πως θα τη βρει έξω από το σχολείο και θα της καρφώσει μαχαίρι στην πλάτη, και οι υπεύθυνοι του σχολείου προσπάθησαν να υποβαθμίσουν το γεγονός. Στη δεύτερη υπόθεση, ο 69χρονος συνελήφθη, οδηγήθηκε στο αυτόφωρο και καταδικάστηκε σε 30 μήνες φυλάκιση, εξαγοράσιμη προς 10 ευρώ την ημέρα, καθώς το περιστατικό καταγράφηκε σε βίντεο· ο Νίκος ήταν το καλοκαίρι στη γιαγιά του στο νησί και τώρα φοβάται να πάει σε πάρκα και κάθεται στο σπίτι.
Περιστατικά και συνέπειες
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι αληθινά, με αλλαγμένα ονόματα για λόγους προστασίας. Τέτοιες ιστορίες επαναλαμβάνονται: αλλάζουν οι γειτονιές, αλλάζουν τα σχολεία, αλλάζουν οι ηλικίες, και μένει το ίδιο πρότυπο: άνθρωποι που ασκούν βία, λόγο ή εξουσία πάνω σε πιο αδύναμους.
Δεν πρόκειται για ξαφνική επιδημία· αυτό που αλλάζει είναι η ορατότητα. Παλιά τα πάντα βαφτίζονταν «παιδιά είναι», «οικογενειακή υπόθεση», «κακιά στιγμή» ή «θόλωσε», και έτσι το ίδιο το σοκ έγινε ασπίδα αθώωσης. Λέμε «είμαστε συγκλονισμένοι» και θεωρούμε ότι αυτό εξισορροπεί τα πράγματα, ενώ συχνά πολλοί είχαν δει αλλά δεν μίλησαν ή βολεύτηκαν να μην βλέπουν.
Σιωπή και δικαιολογίες
Η βία σπανίως αρχίζει απότομα: προηγούνται ζήλια, κτητικότητα, ελέγχος — ένα «πού ήσουν;», ένα «με ποιον μιλούσες;», ένα «δική μου είσαι». Και όταν το θύμα επιχειρεί να φύγει, η τιμωρία θεωρείται δικαίωμα. Στο σχολείο το ίδιο μοτίβο εκδηλώνεται σε παιδική έκδοση: ο μικρός τραμπούκος δεν εμφανίζεται ξαφνικά στο προαύλιο· προέρχεται από οικογένεια που επικροτεί την «δύναμη», από γονείς χωρίς όρια, από σχολικές διοικήσεις που φοβούνται τη φασαρία περισσότερο από την αδικία.
Γι’ αυτό πρέπει να τεθεί το ερώτημα: ποιος ελέγχει πραγματικά ποιοι διοικούν τα σχολεία; Ποιος υπογράφει, ποιος αποφασίζει, ποιος έχει πρόσβαση σε παιδιά; Πώς είναι δυνατόν να μην υπάρχει απόλυτη σαφήνεια ανά πάσα στιγμή για το ποινικό μητρώο όσων έχουν υπευθυνότητα σε σχολείο; Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια· είναι πρώτη γραμμή προστασίας.
Ευθύνες και έλεγχοι
Η πανδημία δεν δημιούργησε τέρατα· μας έκλεισε μαζί μ’ αυτά που επιλέγαμε να μην βλέπουμε. Φόβος, θυμός, πίεση, οθόνες και μοναξιά έκαναν κάποιους πιο επιθετικούς και άλλους πιο ικανούς στο να αγνοούν. Όταν οι πόρτες άνοιξαν, κάποιοι βγήκαν πιο άγριοι και πολλοί βγήκαν πιο πρόθυμοι να κάνουν πως δεν είδαν.
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την ανησυχία: το 2024 η Ελληνική Αστυνομία διαχειρίστηκε υποθέσεις 25.438 θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, ενώ το 2019 οι καταγγελίες ήταν κάτω από 5.000 τον χρόνο — ναι, περισσότερα θύματα μιλούν, αλλά αυτό σημαίνει και ότι υπήρχαν σπίτια που για χρόνια λειτουργούσαν ως φυλακές με καναπέδες, κουρτίνες και οικογενειακές φωτογραφίες.
Στοιχεία και πραγματικότητα
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 50.000 γυναίκες και κορίτσια σκοτώθηκαν το 2024 από σύντροφο ή μέλος της οικογένειας — κατά μέσο όρο μια κάθε δέκα λεπτά. Και στα παιδιά, μια ελληνική μελέτη που συνέκρινε το 2016 με το 2023 βρήκε ότι η παραδοσιακή θυματοποίηση από bullying ανεβήκε από 12,4% σε 21,7% και το cyberbullying από 4% σε 11,6%.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: δεν «πάθαμε» κάτι μυστηριώδες. Απλώς ανεχθήκαμε μικρές μορφές βίας μέχρι να ωριμάσουν. Τον άντρα που «είναι λίγο ζηλιάρης», το παιδί που «πειράζει», τον γονιό που «ξέρετε ποιος είμαι εγώ;», τον διευθυντή που προτιμά ησυχία από δικαιοσύνη, τον γείτονα που άκουσε αλλά δεν μπλέκεται, την υπηρεσία που ζητά πρωτόκολλα και αποφασίζει αργά.
Ανοχή και συνέπειες
Πάντα από το θύμα ζητούσαμε ψυχραιμία, από τον θύτη ζητούσαμε εξηγήσεις και από τον αρμόδιο ζητούσαμε ανακοίνωση. Αλλά από τον νεκρό πια δεν μπορούμε να ζητήσουμε τίποτα. Δεν χρειαζόμαστε άλλη αφίσα που λέει “μίλα”· το κρίσιμο είναι τι συμβαίνει όταν κάποιος μιλήσει: ποιος ανοίγει την πόρτα, ποιος σηκώνει το τηλέφωνο, ποιος προστατεύει πριν το κακό γίνει.
Η βία δεν αρχίζει πάντα με γροθιά· αρχίζει με το δικαίωμα πάνω στον άλλον: το «μου ανήκεις», το «θα σε κάνω ρεζίλι», το «θα μάθεις εσύ», το «εγώ αποφασίζω». Έχουμε κανονικοποιήσει τον τραμπούκο ως «δύσκολο χαρακτήρα», τον φόβο ως «οικογενειακή υπόθεση», το bullying ως «παιδική υπερβολή» και τη γυναικοκτονία ως «κακιά στιγμή».
Τι πρέπει να αλλάξει
Και πάνω από το επόμενο πτώμα, κάποιος θα αναρωτηθεί με ύφος απορίας: “Μήπως πρέπει να κάνουμε κάτι;” Η απάντηση είναι ότι έπρεπε να το έχουμε κάνει όταν οι φωνές ακούγονταν, όχι όταν η φωνή έγινε απλώς είδηση των οκτώ.
—
Πηγές για τους αριθμούς, με τη βοήθεια του ChatGPT:
Το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη αναφέρει ότι το 2024 η ΕΛ.ΑΣ. διαχειρίστηκε υποθέσεις 25.438 θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και ότι το 2019 οι καταγγελίες ήταν κάτω από 5.000 τον χρόνο. Η μελέτη των Giannakopoulos κ.ά. σε Έλληνες εφήβους 12–16 ετών συνέκρινε δείγματα του 2016 και του 2023 και καταγράφει αύξηση της παραδοσιακής θυματοποίησης από bullying από 12,4% σε 21,7% και του cyberbullying από 4% σε 11,6%.
Τα στοιχεία UNODC/UN Women για το 2024 αναφέρουν περίπου 50.000 γυναίκες και κορίτσια νεκρές από σύντροφο ή μέλος οικογένειας, περίπου μία κάθε δέκα λεπτά.
agissilaos@gmail.com
