Η ασφάλεια τροφίμων είναι κεντρικό θέμα δημόσιας υγείας, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι τα ανθυγιεινά τρόφιμα προκαλούν κάθε χρόνο 1,5 εκατομμύριο θανάτους παγκοσμίως και πλήττουν κυρίως τα παιδιά κάτω των πέντε ετών. Η έκθεση του οργανισμού καταγράφει επίσης τεράστιο αριθμό ασθενειών και σημαντικές οικονομικές απώλειες.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΟΥ, που αξιολόγησε 42 κινδύνους σε 194 χώρες για την περίοδο 2000–2021, κάθε χρόνο υπολογίζεται ότι περίπου 866 εκατομμύρια άνθρωποι αρρωσταίνουν εξαιτίας μολυσμένων ή ανθυγιεινών τροφίμων και από αυτούς 1,5 εκατ. χάνουν τη ζωή τους. Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους, επισημαίνει την εμβέλεια του προβλήματος και τονίζει τη σημασία δράσης: “Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι αφηρημένο ζήτημα: αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε μέρα”.
Η ανάλυση δείχνει ότι τα μικρά παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, με τον κίνδυνο να αρρωστήσουν να είναι σχεδόν τρείς φορές μεγαλύτερος για τα παιδιά κάτω των πέντε ετών σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες. Επιπλέον, παρατηρούνται έντονες περιφερειακές ανισότητες όσον αφορά το βάρος της νόσου.
Πού εντοπίζεται το πρόβλημα
Η Αφρική και η νοτιοανατολική Ασία καταγράφουν το μεγαλύτερο μερίδιο των κρουσμάτων: περίπου τα τρία τέταρτα των περιστατικών και το 60% των θανάτων παγκοσμίως συνδέονται με αυτές τις περιοχές. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι ενώ το συνολικό βάρος των ασθενειών έχει μειωθεί από το 2000, οι περιφερειακές διαφορές παραμένουν και απαιτούν στοχευμένες πολιτικές.
Οι περισσότερες ασθένειες οφείλονται σε βιολογικούς παράγοντες: μολύνσεις από βακτήρια, ιούς και παράσιτα, που το 2021 προκάλεσαν περίπου 860 εκατ. περιστατικά. Ωστόσο, οι χημικές ουσίες ευθύνονται για δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των θανάτων.
Στις χημικές απειλές, το ανόργανο αρσενικό ευθύνεται για το 42% και ο μόλυβδος για το 31% των θανάτων που αποδίδονται σε επικίνδυνες ουσίες το 2021, κυρίως επειδή η έκθεση σε αυτές τις ουσίες αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνων.
Κλιματική αλλαγή και αντοχή
Η Γιούκι Μινάτο, στέλεχος του ΠΟΥ αρμόδιο για την υγειονομική ασφάλεια των τροφίμων, προειδοποιεί για επιδείνωση των τάσεων: “Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθένειες που οφείλονται στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων όχι μόνο επιμένουν, αλλά επιδεινώνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, που αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης, και εξαιτίας της αντοχής στα αντιμικροβιακά, που κάνει τις μολύνσεις πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν”.
Η κλιματική αλλαγή συμβάλλει στην εξάπλωση παθογόνων και στην αλλοίωση των συνθηκών παραγωγής και διανομής τροφίμων, ενώ η αντοχή στα αντιβιοτικά καθιστά τις διατροφικές λοιμώξεις πιο επικίνδυνες και δύσκολα θεραπεύσιμες.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει επίσης το οικονομικό κόστος: οι ασθένειες από μολυσμένα τρόφιμα εκτιμάται ότι προκαλούν απώλεια παραγωγικότητας και εισοδημάτων ύψους 647 δισεκατομμυρίων δολαρίων, επιβαρύνοντας οικογένειες, θύλακες παραγωγής και συστήματα υγείας.
Κλήση για συντονισμένη δράση
Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ εκτιμά ότι η νέα πλήρης εικόνα του κόστους αλλάζει τα δεδομένα και απαιτεί συντονισμένη διεθνή ανταπόκριση. “Τα ανθυγιεινά τρόφιμα αποτελούσαν πάντα μείζονα ανησυχία για τη δημόσια υγεία, όμως μέχρι τώρα, δεν είχαμε συνολική εικόνα του κολοσσιαίου ανθρώπινου και οικονομικού κόστους τους. Αυτές οι νέες εκτιμήσεις αλλάζουν τα δεδομένα”, ανέφερε ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους.
Η έκθεση του ΠΟΥ καλεί κυβερνήσεις, παραγωγούς τροφίμων και διεθνείς οργανισμούς να ενισχύσουν την επιτήρηση, να βελτιώσουν τους κανόνες ασφάλειας στην αλυσίδα τροφίμων και να επενδύσουν σε μέτρα πρόληψης, εκπαίδευσης και υποδομών, προκειμένου να μειωθούν οι αρρώστιες και οι θάνατοι.
Εν κατακλείδι, η διεθνής κοινότητα κλήθηκε να δει την ασφάλεια τροφίμων ως άμεση προτεραιότητα δημόσιας υγείας και οικονομίας, με έμφαση στην προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων και στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων.
