Του Λέανδρου Ρακιντζή
Στο άρθρο μου της 05-07-2025 με τίτλο “Μπλέξαμε με τη Λιβύη” είχα αναλύσει πως η εμπλοκή γύρω από τη Λιβύη οδήγησε σε νέα εμπλοκή με την Τουρκία. Από τότε οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν από διακυμάνσεις: από το σύνθημα “Μητσοτάκης γιοκ” φθάσαμε σε μια περίοδο «ήρεμων νερών», που όμως έθρεψε τις ψευδαισθήσεις διπλωματών ότι ο Τούρκος μπορεί να αλλάξει την, όπως την χαρακτήρισα, 700 χρόνων νοοτροπία του κατακτητή.
Παράλληλα, οι πολιτικές ηγεσίες μας εξασφαλίζουν χρόνο πολιτικό, ενώ η γείτων δημιουργεί τετελεσμένα και γκρίζες ζώνες, προβάλλοντας συνεχώς νέες διεκδικήσεις με όραμα τη “Γαλάζια Πατρίδα” και την επανεγκαθίδρυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Διαχρονικά οι κυβερνήσεις μας δηλώνουν ότι «δεν διεκδικούμε τίποτα» και ότι το μοναδικό ζήτημα είναι η οριοθέτηση της ΑΟΖ — πολιτική που έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα.
Αντιστάθμιση με συμμαχίες και εξοπλισμούς
Ορισμένες επιτυχίες, όπως η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων με νέο οπλισμό και η σύναψη συμμαχιών με την Κύπρο, το Ισραήλ και τη Γαλλία, μπορούν να αναχαιτίσουν τις τουρκικές διεκδικήσεις. Η Τουρκία διέρχεται οικονομική και πολιτική κρίση και συχνά εξάγει την κρίση αυτή δημιουργώντας εχθρούς και εντεινόμενο εθνικισμό.
Πλέον, όμως, με νομοσχέδιο που προωθεί το κυβερνών στη Τουρκία κόμμα ΑΚΡ, επιχειρείται να δοθεί νομικό περίβλημα στις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και στην «Γαλάζια Πατρίδα».
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, το νομοσχέδιο θα ρυθμίζει το πλαίσιο δικαιωμάτων και εξουσιών στα εσωτερικά και χωρικά ύδατα, στη συνοριακή ζώνη, στην υφαλοκρηπίδα και στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Θα λειτουργεί ως βασικός κανονισμός για τον καθορισμό του εύρους και των ορίων της θαλάσσιας και εναέριας δικαιοδοσίας της Τουρκίας, δίνοντας εξουσίες στον Πρόεδρο. Επίσης, προβλέπει ότι νησιά στερούνται θαλάσσιας ζώνης και υφαλοκρηπίδας πέραν των χωρικών υδάτων και ότι αυτά δεν μπορούν να επεκταθούν έως τα 12 ν.μ. υπό την απειλή του casus belli.
Το νομοσχέδιο διατηρεί την άποψη πως το Αιγαίο είναι ημίκλειστη θάλασσα με ειδικούς κανόνες και καθορίζει ότι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ πρέπει να γίνεται με βάση τη μέση γραμμή μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη των ελληνικών νησιών για τον υπολογισμό της ΑΟΖ.
Συνέπειες στο πεδίο
Αν εφαρμοστεί αυτή η προσέγγιση, η τουρκική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ θα φθάνουν ως το μέσο του Αιγαίου, πέριξ του 25ου μεσημβρινού, διχοτομώντας τη θάλασσα. Η Τουρκία θεωρεί πως μπορεί μονομερώς να ανακηρύσσει ΑΟΖ έως 200 ν.μ. από τις ακτές της και με αυτό αποκτά δικαιώματα αλιείας, εκμετάλλευσης και εξόρυξης υποθαλάσσιων πόρων, καθώς και τη δυνατότητα δημιουργίας θαλασσίων πάρκων σε περιοχές όπου Ελλάς και Κύπρος έχουν επικαλυπτόμενες δικαιοδοσίες.
Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η συμμετοχή και συνεκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου της Ελλάδας και της Κύπρου, τη στιγμή που έχει ξεκινήσει η διαδικασία αξιοποίησης του εν λόγω πόρου.
Το διεθνές δίκαιο και η στάση της Άγκυρας
Η σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιτρέπει στα παράκτια κράτη να καθορίζουν ΑΟΖ έως 200 ν.μ. και σε περιπτώσεις επικάλυψης των ΑΟΖ απαιτεί διμερείς συμφωνίες. Η Τουρκία δεν έχει κυρώσει την UNCLOS και με το νομοσχέδιο προσπαθεί να παρακάμψει τη σύμβαση, εφαρμόζοντας μονομερώς τη δική της εκδοχή για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ — ενδεχομένως ακόμη και με μονομερείς ανακηρύξεις — στο πλαίσιο της μακρόχρονής της επιδίωξης.
Κλιμάκωση και κίνδυνοι επεισοδίων
Φαίνεται πως η περίοδος των ήρεμων νερών έχει περάσει. Η προκλητική συμπεριφορά της Άγκυρας και η ψήφιση του νομοσχεδίου θα επιβαρύνουν περαιτέρω το κλίμα, σε σημείο που δεν αποκλείεται σοβαρό επεισόδιο κατά τις θαλάσσιες έρευνες ή σε εργασίες πόντισης καλωδίων, όπως συνέβη πρόσφατα στην Αστυπάλαια, ή σε άλλα σημεία τριβής.
Η χώρα μας, κατά την πάγια τακτική του ΥΠΕΞ, περιορίστηκε στο να μεταφέρει τις ανησυχίες της στην τουρκική πλευρά, επισημαίνοντας ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τα “ήρεμα νερά”. Δεν γνωρίζω την απάντηση της Άγκυρας, αλλά αμφιβάλλω ότι οι διαβιβάσεις αυτές θα αποτρέψουν τη ψήφιση του νομοσχεδίου.
Τι πρέπει να κάνουμε άμεσα
Γεννάται το ερώτημα πώς πρέπει να αντιδράσουμε στην προκλητικότητα της γείτονος. Η δική μου άποψη είναι ότι δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε στην UNCLOS, θεωρώντας ότι ήδη έχουμε ενεργά δικαιώματα τα οποία όμως δεν έχουμε αξιοποιήσει. Η Τουρκία ούτε την έχει υπογράψει ούτε την αναγνωρίζει, ερμηνεύοντάς την κατά το δοκούν — έτσι, ο σεβασμός στο διεθνές δίκαιο πρέπει να μας επιβληθεί.
Πρέπει αμελλητί να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, τουλάχιστον νότια της Κρήτης, και με διμερείς συμφωνίες, κυρίως με την Κύπρο, να οριοθετήσουμε την ΑΟΖ μας. Να θεσπίσουμε νόμο αντίστοιχο του τουρκικού και να προειδοποιήσουμε επίσημα τη γείτονα ότι έχουμε τη δύναμη και την αποφασιστικότητα να τον εφαρμόσουμε σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Να συνεχίσουμε τις υποθαλάσσιες έρευνες και τη σύνδεση του ηλεκτρικού καλωδίου με την Κύπρο, ακόμη και με την παρουσία του στόλου. Να σταματήσουμε την παράνομη αλιεία στα χωρικά μας ύδατα και να ελέγχουμε τις αγορές ακινήτων σε παραμεθόριες περιοχές από πρόσωπα τουρκικής καταγωγής, ακόμα και αν έχουν ευρωπαϊκό διαβατήριο. Το κυριότερο: με κοινή πολιτική συναίνεση να σταματήσουν τα πολιτικά παιχνίδια γύρω από εθνικά θέματα.
*Αρεοπαγίτης ε.τ.
