Οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια προκαταρκτική συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό της πολεμικής έντασης στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με αποκαλύψεις του Axios. Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται ένα μονοσέλιδο μνημόνιο κατανόησης, το οποίο θα λειτουργήσει ως βάση για ευρύτερη συμφωνία γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ.

Πηγές με γνώση των επαφών αναφέρουν ότι ο Λευκός Οίκος αναμένει εντός των επόμενων 48 ωρών την τελική απάντηση της ιρανικής πλευράς σε κρίσιμα σημεία του σχεδίου. Αν και δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι δύο πλευρές δεν είχαν βρεθεί ποτέ ξανά τόσο κοντά σε συνεννόηση από την έναρξη της κρίσης.

Το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο περιλαμβάνει σειρά δεσμεύσεων: το Ιράν θα αποδεχθεί μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου, ενώ οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε σταδιακή άρση κυρώσεων και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, προβλέπεται η άρση περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ από αμφότερες τις πλευρές.

Σχέδιο 14 σημείων και διαπραγματεύσεις διάρκειας 30 ημερών

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το σχέδιο αποτελείται από 14 σημεία και συζητείται μεταξύ των απεσταλμένων του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, με Ιρανούς αξιωματούχους είτε απευθείας είτε μέσω διαμεσολαβητών.

Η τρέχουσα μορφή της πρότασης προβλέπει το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων και την έναρξη μιας μεταβατικής περιόδου διαπραγματεύσεων διάρκειας 30 ημερών. Στο διάστημα αυτό θα συζητηθούν το άνοιγμα του Ορμούζ, οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Οι επαφές ενδέχεται να διεξαχθούν είτε στο Ισλαμαμπάντ είτε στη Γενεύη.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι περιορισμοί του Ιράν στη διέλευση πλοίων από το Ορμούζ αλλά και ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός αναμένεται να χαλαρώσουν σταδιακά. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθαρίζει ότι σε περίπτωση κατάρρευσης των συνομιλιών, οι ΗΠΑ διατηρούν το δικαίωμα να επαναφέρουν τον αποκλεισμό ή ακόμη και να συνεχίσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.

Σκληρό παζάρι για το πυρηνικό πρόγραμμα

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία των διαπραγματεύσεων αφορά τη διάρκεια του μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου. Σύμφωνα με πηγές του Axios, η αμερικανική πλευρά ζητά πάγωμα για 20 χρόνια, ενώ η Τεχεράνη πρότεινε περίοδο μόλις 5 ετών. Οι συμβιβαστικές προτάσεις που εξετάζονται κάνουν λόγο για διάρκεια τουλάχιστον 12 ετών, με ορισμένες πηγές να αναφέρουν ακόμη και 15 χρόνια.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν επίσης να ενσωματωθεί ρήτρα σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε παραβίαση από το Ιράν θα οδηγεί αυτόματα σε παράταση του μορατόριουμ. Μετά τη λήξη της συμφωνίας, η Τεχεράνη θα μπορεί να επιστρέψει σε εμπλουτισμό χαμηλού επιπέδου έως 3,67%.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας, το Ιράν αναμένεται να δεσμευθεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου ούτε θα πραγματοποιεί δραστηριότητες που σχετίζονται με την κατασκευή τέτοιων οπλικών συστημάτων. Παράλληλα, συζητείται η απαγόρευση λειτουργίας υπόγειων πυρηνικών εγκαταστάσεων, καθώς και η εφαρμογή ενισχυμένου καθεστώτος επιθεωρήσεων από τον ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένων αιφνιδιαστικών ελέγχων.

Το Ορμούζ, η «Επιχείρηση Ελευθερία» και οι νέες ισορροπίες

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, μιας θαλάσσιας οδού κρίσιμης για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να «παγώσει» την επιχείρηση “Freedom” στο Ορμούζ θεωρείται από Αμερικανούς αξιωματούχους άμεσα συνδεδεμένη με την πρόοδο των συνομιλιών με την Τεχεράνη.

Σε προηγούμενες δηλώσεις του, ο Τραμπ είχε αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Οι εκπρόσωποί μου έχουν πολύ θετικές συζητήσεις με το Ιράν και αυτές οι συζητήσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κάτι πολύ θετικό για όλους».

Την ίδια στιγμή, το Axios αποκάλυψε ότι στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και η απομάκρυνση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν από τη χώρα — ένα αίτημα που μέχρι πρότινος η Τεχεράνη απέρριπτε κατηγορηματικά. Σύμφωνα με μία από τις πηγές, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο μεταφοράς του υλικού στις ίδιες τις ΗΠΑ.