Του Μελέτη Ρεντούμη*
Με βάση τα δεδομένα των τελευταίων εβδομάδων και την ένταση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ακόμη και αν ο πόλεμος στο Ιράν τερματιζόταν αύριο με μία συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, και ταυτόχρονα σταματούσαν οι εχθροπραξίες του Ισραήλ στον Λίβανο, η παγκόσμια οικονομία δύσκολα θα επέστρεφε γρήγορα στο προπολεμικό καθεστώς, το λεγόμενο status quo ante.
Μόνιμο ρήγμα στις αλυσίδες
Οι γεωπολιτικές κρίσεις αυτού του μεγέθους αφήνουν βαθιά ρήγματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στις αγορές ενέργειας και στην ψυχολογία κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και καταναλωτών.
Η αρχική συμφωνία δεν εξαλείφει την αβεβαιότητα· συχνά αυτή μετατρέπεται σε μακροχρόνιο κόστος ασφάλειας, σε επενδυτική επιφυλακτικότητα και σε στρατηγική αναδιάταξη της παγκόσμιας παραγωγής.
Αυξημένο κόστος ενέργειας
Η Μέση Ανατολή παραμένει ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους. Ακόμη και η προσωρινή αμφισβήτηση της ασφάλειας, όπως το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, αύξησε τα ασφάλιστρα μεταφοράς, ανέβασε το κόστος της ναυτιλίας και ώθησε κράτη και επιχειρήσεις να σχηματίσουν νέα στρατηγικά αποθέματα.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και μετά από ειρήνη, πολλές εταιρείες θα λειτουργούν για μήνες με υψηλότερα λειτουργικά κόστη, φοβούμενες την πιθανότητα αναζωπύρωσης της κρίσης. Οι μεγάλες οικονομίες πιθανότατα θα επιταχύνουν τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών τους, επενδύοντας περισσότερο σε LNG, ανανεώσιμες πηγές και στρατηγικά αποθέματα — κινήσεις που αυξάνουν βραχυπρόθεσμα τις επενδυτικές δαπάνες χωρίς να μειώνουν αμέσως τις τιμές.
Επιπτώσεις πέρα από το πετρέλαιο
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Η αύξηση του κόστους μεταφοράς επηρεάζει άμεσα τις τιμές τροφίμων, λιπασμάτων και πρώτων υλών, δημιουργώντας εισαγόμενο πληθωρισμό.
Η Μέση Ανατολή συνδέεται με κρίσιμες θαλάσσιες οδούς από τις οποίες διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου. Όταν οι εταιρείες αναγκάζονται να αλλάζουν διαδρομές, να πληρώνουν πιο ακριβά ασφάλιστρα ή να αποθηκεύουν μεγαλύτερα αποθέματα, το κόστος αυτό μετακυλίεται τελικά στον τελικό καταναλωτή.
Πιθανότητα νέου κύματος πληθωρισμού
Σε ένα ήδη πιεσμένο διεθνές περιβάλλον, όπου πολλές οικονομίες δεν έχουν πλήρως απορροφήσει τις πληθωριστικές επιπτώσεις της πανδημίας και προηγούμενων ενεργειακών κρίσεων, ο κίνδυνος ενός νέου κύματος πληθωρισμού παραμένει υπαρκτός.
Η αβεβαιότητα γύρω από τη διαθεσιμότητα του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των μεταλλευμάτων πλήττει τη βαριά βιομηχανία, τις κατασκευές, την αυτοκινητοβιομηχανία και τον κλάδο της τεχνολογίας.
Αναπροσαρμογή επενδύσεων και αλυσίδων
Πολλές επιχειρήσεις ενδέχεται να καθυστερήσουν επενδύσεις ή να επανεξετάσουν τις αλυσίδες παραγωγής τους, μεταφέροντας δραστηριότητες σε πιο ασφαλείς αλλά ακριβότερες γεωγραφικές περιοχές για την παραγωγή και τη διανομή προϊόντων.
Παράλληλα, η καταναλωτική εμπιστοσύνη κινδυνεύει να υποχωρήσει. Πολίτες σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Ασία βιώνουν μια διαδοχή κρίσεων που γεννά αίσθημα ανασφάλειας για το μέλλον. Όταν τα νοικοκυριά περιμένουν νέες αυξήσεις σε καύσιμα, τρόφιμα και βασικά αγαθά, περιορίζουν τις δαπάνες και αυξάνουν την αποταμίευση, αναπροσαρμόζοντας τις προσδοκίες τους.
Αυτή η στροφή των καταναλωτών επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα και περιορίζει την αναπτυξιακή δυναμική, ακόμη και αν οι κεντρικές τράπεζες επιχειρήσουν σταδιακές μειώσεις επιτοκίων μέσα στο 2026 — ένα σενάριο που πλέον δείχνει ιδιαίτερα μακρινό.
Συμπερασματικά, ακόμη και μια άμεση συμφωνία ειρήνης στη Μέση Ανατολή δεν αρκεί για να εξαλείψει τις οικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης. Η ζημιά στην εμπιστοσύνη, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στη σταθερότητα των αγορών έχει ήδη δρομολογήσει μια νέα εποχή μεγαλύτερου κόστους, ενισχυμένου γεωπολιτικού κινδύνου και ασθενέστερης παγκόσμιας ανάπτυξης.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός.
