Γράφει ο Yanzhong Huang
Ένα από τα πιο διαδεδομένα μιμίδια στα κινεζικά κοινωνικά δίκτυα είναι το «the American kill line». Δανεισμένο από την αργκό των βιντεοπαιχνιδιών για το όριο αντοχής όπου ένας ήδη εύθραυστος παίκτης μπορεί εύκολα να ηττηθεί, περιγράφει την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση στην Κίνα ότι εκατομμύρια αμερικανικές οικογένειες βρίσκονται ένα βήμα πριν την καταστροφή — μια απόλυση, μια ασθένεια ή ένα απροσδόκητο έξοδο αρκεί για να τις οδηγήσει στη χρεοκοπία.
Η εικόνα που έχει σχηματιστεί για μια Αμερική βυθισμένη στον οικονομικό μαρασμό, στο βίαιο έγκλημα και στη συνολική παρακμή είναι πλέον κυρίαρχη στην κινεζική κοινή γνώμη.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική
Αυτή η άποψη όμως είναι λανθασμένη. Τα ποσοστά βίαιης εγκληματικότητας στις ΗΠΑ είναι στα χαμηλότερα επίπεδα δεκαετιών, η χώρα διατηρεί ασύγκριτη γεωπολιτική και οικονομική ισχύ και η οικονομία της παραμένει ζωντανή και πάνω από 50% μεγαλύτερη από αυτήν της Κίνας.
Παρά ταύτα, με φόντο και την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα αυτή την εβδομάδα, παρατηρώ μια επικίνδυνη τάση υπερβολικής αυτοπεποίθησης στη πατρίδα μου, βασισμένη σε λανθασμένες αντιλήψεις για αμερικανική παρακμή.
Φοβάμαι ότι αυτή η ψευδαίσθηση δίνει τροφή σε μια αδιαλλαξία που καθιστά τους κινεζικούς ηγέτες πιο πρόθυμους να χρησιμοποιήσουν την ισχύ του έθνους και λιγότερο διαθέσιμους να υποχωρήσουν σε μελλοντικές αντιπαραθέσεις με τις ΗΠΑ.
Το αφήγημα στην καθημερινότητα
Ταξιδεύοντας στην Κίνα αυτή την άνοιξη, συνάντησα παντού αυτό το αφήγημα. Η ίδια η οικογένειά μου εξέφρασε πρόσφατα ανησυχίες για την ασφάλεια συγγενών στην Αμερική. Ακούω για φοιτητές που παλαιότερα ονειρεύονταν σπουδές στις ΗΠΑ και σήμερα επιλέγουν άλλους προορισμούς, φοβούμενοι την εγκληματικότητα και τις δυσοίωνες προοπτικές απασχόλησης.
Οι απόψεις για τις ΗΠΑ έχουν επιδεινωθεί την τελευταία δεκαετία, σε μεγάλο βαθμό λόγω της εικόνας μιας ασταθούς, αποδυναμωμένης Αμερικής που εκπροσωπεί για πολλούς ο Τραμπ. Σε έρευνα του περασμένου Δεκέμβριου, σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η παγκόσμια επιρροή των ΗΠΑ μειώνεται.
Αμυντικός μηχανισμός και εθνικιστική ρητορική
Αυτή η πεποίθηση λειτουργεί εν μέρει ως αμυντικός μηχανισμός για τους Κινέζους, που την χρησιμοποιούν για να αντιμετωπίσουν τα δικά τους προβλήματα: την οικονομική επιβράδυνση, την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, την υψηλή ανεργία και τη γενικευμένη αβεβαιότητα.
Ένας ταξιτζής στο Πεκίνο περιέγραψε αυτόν τον αμφίσημο συνδυασμό άγχους και αλαζονείας τον περασμένο μήνα: μετά την αναφορά στα προβλήματα του κινεζικού λαού, πρόσθεσε: “Τουλάχιστον έχουμε ένα δίχτυ ασφαλείας εδώ. Καλύτερα από το να πέσουμε κάτω από το όριο θανάτου στην Αμερική”.
Οι φωνές υπέρ του απομονωτισμού και του εθνικισμού έχουν ενισχυθεί. Ο Ζανγκ Γουεϊγουέι, καθηγητής και πρώην διερμηνέας του πρώην ηγέτη Ντενγκ Σιάο Πινγκ, με εκατομμύρια διαδικτυακούς ακολούθους, ισχυρίστηκε σε βίντεο που έγινε viral τον Ιανουάριο ότι η Κίνα είναι η μόνη χώρα όπου ο λαός «τρώει καλά».
Η επίσημη γραμμή του κράτους
Η ρητορική του Κομμουνιστικού Κόμματος ενισχύει αυτή την τάση. Παρακολουθώντας τα κρατικά βραδινά δελτία, μεγάλο μέρος του χρόνου αφιερώνεται στην ύμνηση εγχώριων επιτευγμάτων, ενώ στο τέλος αφιερώνονται λίγα λεπτά στην ανάδειξη της «δυσλειτουργίας» των ΗΠΑ, με συχνό θέμα το χάος που αποδίδουν στον πόλεμο του Τραμπ στο Ιράν.
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει εκστρατεία τα τελευταία χρόνια για να «καθαρίσει» τον ακαδημαϊκό χώρο από τις «εσφαλμένες αντιλήψεις» των δυτικών πνευματικών πλαισίων — όπως η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και η διάκριση των εξουσιών — αντικαθιστώντας τες με έννοιες που προάγουν τον πατριωτισμό, την κομματική ιδεολογία και την εθνική ασφάλεια.
Αποδοχή της αφήγησης
Η ιδέα της αμερικανικής παρακμής αναπαράγεται σε έγγραφα πολιτικής, ομιλίες ηγετών και επιδραστικά περιοδικά του Κομμουνιστικού Κόμματος, και πλέον εκφράζεται ακόμα και από ορισμένους ακαδημαϊκούς. Στο παρελθόν πολλοί απλοί Κινέζοι απέφευγαν να πιστέψουν τέτοια ρητορική, θεωρώντας την προπαγάνδα. Όμως πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ολοένα και περισσότεροι, ειδικά οι νέοι, δέχονται αυτό το αφήγημα.
Μεγάλωσα στη Κίνα τη δεκαετία του 1980, όταν η χώρα άρχιζε να ανοίγεται στον κόσμο. Τότε υπήρχε αισιοδοξία και μια ταπεινότητα· η επιθυμία να ενταχθούμε στην παγκόσμια τάξη ήταν εμφανής. Σήμερα η Κίνα είναι πολύ πιο ευημερούσα και ισχυρή από όσο φανταζόμασταν, με αυτοπεποίθηση αλλά και τάση να παίζει με τους δικούς της κανόνες.
Μόχλευση και στρατηγικές επιλογές
Οι κινεζικοί ηγέτες δεν αντιλαμβάνονται πλέον την πίεση των ΗΠΑ στο εμπόριο και την τεχνολογία ως υπαρξιακή απειλή που απαιτεί συμβιβασμό, αλλά ως πρόκληση που μπορεί να αντιμετωπιστεί αξιοποιώντας τα ισχυρά σημεία της χώρας. Το προηγούμενο έτος ο Σι Τζινπίνγκ αξιοποίησε την απειλή περιορισμού εξαγωγών σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών, αναγκάζοντας τον Τραμπ να υποχωρήσει από τους δασμούς.
Αυτή η μόχλευση εξηγεί γιατί η Κίνα πιέζει επιθετικά για κυριαρχία σε τομείς όπως τα κρίσιμα ορυκτά, οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας — ηλεκτρικά οχήματα και ηλιακά πάνελ — αλλά και στα βασικά συστατικά φαρμάκων που αποτελούν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσφοράς. Τέτοιες επιλογές έχουν γίνει πλέον «πυρηνικές» στη διαπραγματευτική της φαρέτρα.
Ο κίνδυνος της εσωτερικής αλαζονείας
Καθώς η αλαζονεία του κινεζικού κοινού αυξάνεται, ανεβαίνει και το πολιτικό κόστος για τους ηγέτες να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση σε ενδεχόμενες κρίσεις σχετικά με τη Νότια Σινική Θάλασσα ή την Ταϊβάν. Μια μελέτη στη θεωρία παιγνίων το 2025 έδειξε ότι ακόμη και μια μέτρια άνοδος του εθνικισμού αυξάνει την πιθανότητα τόσο η Κίνα όσο και οι ΗΠΑ να ακολουθήσουν πιο επιθετικές στάσεις σε αντιπαράθεση.
Ωστόσο, αυτή η πορεία δεν είναι μοιραία. Η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Κίνα πρέπει να επικεντρωθεί ξανά σε ένα μείγμα αποτροπής — όπως η ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και της γεωπολιτικής παρουσίας στην Ασία — και στην αποκατάσταση των διαπροσωπικών δεσμών που παλαιότερα βοήθησαν στην σταθεροποίηση της σχέσης και απέτρεπαν το κάθε μέρος από το να κλειστεί στο δικό του «κουκούλι».
Ένα απλό αλλά δυνητικά αποτελεσματικό πρώτο βήμα θα ήταν η Ουάσινγκτον να διευκολύνει τις διαδικασίες χορήγησης βίζας για Κινέζους φοιτητές και ακαδημαϊκούς και να ενισχύσει τις φθίνουσες ανταλλαγές σε τουρισμό, ακαδημαϊκό επίπεδο και επιχειρήσεις.
Έχουν περάσει σχεδόν εννέα χρόνια από τότε που ένας Αμερικανός πρόεδρος επισκέφθηκε την Κίνα (ο Τραμπ, κατά την πρώτη του θητεία). Ένα τέτοιο χάσμα δεν βγάζει νόημα. Η σταθερή, σαφής και διαρκής εμπλοκή των ΗΠΑ ίσως αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να αντιστραφούν οι κινεζικές παρερμηνείες και να θεμελιωθεί εκ νέου η πιο σημαντική διεθνής σχέση.
Ο Yanzhong Huang είναι ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων και καθηγητής στη Σχολή Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων του Seton Hall University.
© 2025 Διατίθεται από το The New York Times Licensing Group
