Υπάρχουν αξιωματούχοι και επιχειρηματικοί κύκλοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση που υποστηρίζουν ότι γνωρίζουν τον τρόπο να καταστήσουν το μπλοκ πιο ανταγωνιστικό: να αλλάξουν το ρυθμιστικό πλαίσιο των συγχωνεύσεων ώστε να ανοίξει ο δρόμος για περισσότερους παγκόσμιους «πρωταθλητές».
Ο στόχος είναι σωστός — τα μέσα όμως είναι λανθασμένα.
Το μέγεθος που λείπει
Είναι αλήθεια ότι η εταιρική Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη κλίμακα. Οι επιχειρήσεις με βάση την Ε.Ε. αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 5% της χρηματιστηριακής αξίας των 100 μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών παγκοσμίως.
Σε σχεδόν κάθε κλάδο, από τις τράπεζες μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη, κυριαρχούν οι αμερικανικές εταιρείες, δημιουργώντας ένα διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα στο επίπεδο διαβίωσης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης.
Πίεση από ηγέτες και βιομηχανία
Ευρωπαίοι ηγέτες όπως ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς, μαζί με βιομηχανικούς φορείς, έχουν επικρίνει σε κάποιο βαθμό την ανταγωνιστική πολιτική της Ε.Ε.
Ζητούν πιο χαλαρή προσέγγιση στις διασυνοριακές συγχωνεύσεις, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα επιτρέψει στις εταιρείες να εκμεταλλευτούν οικονομίες κλίμακας για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, την οικοδόμηση ισχυρών εφοδιαστικών αλυσίδων και την κάλυψη επειγουσών αμυντικών αναγκών.
Απάντηση της Επιτροπής
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταρτίσει νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις συγχωνεύσεις που δίνουν έμφαση στην καινοτομία, τις επενδύσεις και την ασφάλεια.
Ωστόσο, το κανονιστικό πλαίσιο για τις συγχωνεύσεις σπάνια — αν όχι ποτέ — ήταν το κύριο εμπόδιο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η Ε.Ε. μπλόκαρε μόλις εννέα από τις 2.833 συγχωνεύσεις που εξέτασε συνολικά την περίοδο 2015 έως 2024.
Η περίφημη υπόθεση Alstom–Siemens
Η πιο αμφιλεγόμενη από αυτές τις αποφάσεις ήταν η απόρριψη της συγχώνευσης μεταξύ της γαλλικής κατασκευάστριας τρένων υψηλής ταχύτητας Alstom SA και του τμήματος κινητικότητας της γερμανικής Siemens AG, που σταμάτησε το 2019.
Η Επιτροπή απέρριψε τότε τα επιχειρήματα ότι οι δύο εταιρείες δεν θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν ανεξάρτητα τον κινεζικό κολοσσό CRRC. Από τότε και οι δύο έχουν διατηρήσει ή και αυξήσει τα παγκόσμια μερίδιά τους.
Το πραγματικό πρόβλημα: Έλλειψη ενιαίας αγοράς
Το βασικό εμπόδιο στην ανάδυση μεγάλων πανευρωπαϊκών ομίλων δεν είναι οι κανόνες για τις συγχωνεύσεις αλλά η έλλειψη μίας πραγματικά ενιαίας αγοράς.
Στην πράξη, τα κράτη μέλη συνεχίζουν να ελέγχουν τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων στο έδαφός τους και διατηρούν ξεχωριστά νομικά, ρυθμιστικά και φορολογικά συστήματα. Παράλληλα υπερασπίζονται εγχώριες βιομηχανίες με πολιτική επιρροή — κάτι που δυσκολεύει τη ροή κεφαλαίων προς τις βέλτιστες χρήσεις.
Παράδειγμα: Ο χρηματοοικονομικός κλάδος
Η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερες τράπεζες για να εξυπηρετήσουν πολυεθνικές και να ανταγωνιστούν ομίλους όπως η JPMorgan Chase & Co.
Ωστόσο, μία κρίσιμη προϋπόθεση — η αμοιβαία ασφάλιση καταθέσεων σε ολόκληρη την Ένωση — παραμένει κολλημένη λόγω της αντίθεσης της Γερμανίας.
Επίσης, ο καγκελάριος Μερτς βρέθηκε πρόσφατα αντίθετος στην προσπάθεια της ιταλικής τράπεζας UniCredit SpA να εξαγοράσει τη δεύτερη μεγαλύτερη γερμανική τράπεζα, την Commerzbank AG, παρά τη θέληση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και τη δική του δηλωμένη υποστήριξη για στενότερους χρηματοοικονομικούς δεσμούς.
Ρύθμιση με ρεαλισμό
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι κατευθυντήριες γραμμές της Ε.Ε. για τις συγχωνεύσεις χρειάζονται αναθεώρηση: το επιχειρηματικό περιβάλλον έχει αλλάξει σημαντικά από τα πλαίσια του 2004 και του 2008.
Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να προστατεύουν τον ανταγωνισμό με τη μικρότερη δυνατή ρυθμιστική επιβάρυνση — κάτι που η Ε.Ε. δεν πετυχαίνει πάντα.
Ωστόσο, οι ρυθμιστές δεν μπορούν να εγκρίνουν συγχωνεύσεις όπου απλώς δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις: δεν δικαιολογείται, για παράδειγμα, να ενθαρρυνθούν συγχωνεύσεις τηλεπικοινωνιακών ομίλων αν οι αγορές παραμένουν τόσο κατακερματισμένες που οι καταναλωτές σε ορισμένες χώρες θα έμεναν χωρίς επιλογή.
Τελικά, όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταγγέλλουν το κανονιστικό πλαίσιο της Επιτροπής ως τον κύριο λόγο της υστέρησης, αποπροσανατολίζουν ενδεχομένως σκόπιμα ή όχι.
Αν θέλουν πραγματικά να εντοπίσουν τι μπλοκάρει την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αρκεί να κοιτάξουν στον καθρέφτη.
