Ο Ρετζέπτ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται ότι ανοίγει ένα νέο, πολύπλοκο γεωπολιτικό μέτωπο, σύμφωνα με αναλύσεις του αμερικανικού δικτύου Foreign Policy.
Η νομοθετική πρωτοβουλία
Το κυβερνών κόμμα AKP προωθεί νομοσχέδιο που θα δίνει στον Τούρκο Πρόεδρο την εξουσία να ορίζει μονομερώς «Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη» έως και 200 ναυτικών μιλίων από την τουρκική ακτογραμμή.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του πρακτορείου Bloomberg, «το AKP επεξεργάζεται νομοθεσία που θα εξουσιοδοτεί τον Ερντογάν να διεκδικεί τουρκικά δικαιώματα στην αλιεία, την εξόρυξη και τις γεωτρήσεις, καθώς και να εγκαθιδρύει θαλάσσια πάρκα, ακόμη και σε αμφισβητούμενα ύδατα στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, όπου τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ελλάδα και Κύπρος, έχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις».
Προβλέψεις και στόχοι
Το νομοσχέδιο προβλέπει ρητά τη δημιουργία προστατευόμενων ζωνών ακόμη και σε περιοχές όπου υπάρχουν αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η κίνηση, κατά τις ίδιες πηγές, αποσκοπεί να απαντήσει στις διεκδικήσεις της Αθήνας και της Λευκωσίας στα πλούσια σε φυσικό αέριο ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και να καταστήσει σαφές ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να παραγκωνιστεί.
Η Άγκυρα επιδιώκει έτσι να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι διαθέτει νομικά και πολιτικά εργαλεία για να μπλοκάρει κάθε περιφερειακή πρωτοβουλία που επιχειρεί να την απομονώσει.
Το «τουρκικό παράδοξο»
Κατά τη σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα παράκτια κράτη μπορούν να ορίζουν Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες έως 200 ναυτικά μίλια, όμως για ύδατα με αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις απαιτούνται διμερείς συμφωνίες· οι μονομερείς αποφάσεις δεν λύνουν τη διαφορά.
Η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει αυτή τη σύμβαση, γεγονός που αναδεικνύει το λεγόμενο «τουρκικό παράδοξο» — επικαλείται διατάξεις που η ίδια δεν έχει ρητώς αποδεχθεί.
Παράλληλα, η Άγκυρα αρνείται τη θέση της Ελλάδας ότι τα θαλάσσια σύνορα καθορίζονται από τα νησιά, υποστηρίζοντας ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να εκτιμάται με βάση την ηπειρωτική χώρα.
Σκληρές δηλώσεις από την Άγκυρα
Ο επικεφαλής σύμβουλος του Ερντογάν, Ερχάν Καγκρί, επαναλαμβάνει την τουρκική θέση για τα 6 μίλια στο Αιγαίο και ότι η σχετική απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 παραμένει σε ισχύ. Μάλιστα, επικαλέστηκε το casus belli για οποιαδήποτε υπέρβαση αυτού του ορίου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχουν προτρέψει Ελλάδα και Τουρκία να διατηρήσουν τον διάλογο για τις διαφορές γύρω από έρευνες υδρογονανθράκων, ενώ στο παρελθόν η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απειλήσει με κυρώσεις την Τουρκία για γεωτρητικές δραστηριότητες σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Η αντίδραση της Αθήνας
Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Συνέδριο Energy Transition Summit που διοργάνωσαν οι Financial Times και η Καθημερινή, τόνισε ότι «οποιαδήποτε μονομερής δραστηριότητα επιδιώκει να υλοποιήσει τις προθέσεις μιας χώρας είναι καταδικασμένη να αποτύχει».
Η Αθήνα έχει ήδη ενημερώσει την Άγκυρα πως τέτοιες κινήσεις δεν συμβάλλουν στο κλίμα των «ήρεμων νερών». Μετά τη διαρροή των πληροφοριών, τουρκικά μέσα έκαναν λόγο για «κίνηση από την Άγκυρα που θα τρελάνει την Ελλάδα», υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο στοχεύει στην κατοχύρωση θαλάσσιων ζωνών και δικαιωμάτων σε φυσικό αέριο.
Η έννοια της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι καινούργια ιδέα· πρόκειται για τουρκική γεωπολιτική αντίληψη που συνδέεται με την προβολή ναυτικής ισχύος και τη διεύρυνση των τουρκικών αξιώσεων στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.
Η νομοθέτηση ενός τέτοιου δόγματος δεν το καθιστά αυτομάτως διεθνώς αποδεκτό ή νομικώς έγκυρο — ένας εσωτερικός τουρκικός νόμος δεν μπορεί να ακυρώσει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας — αλλά μπορεί να αποκτήσει πρακτική αξία και χρησιμότητα εντός της Τουρκίας.
Το προηγούμενο της Λιβύης
Για να κατανοήσει κανείς τις μελλοντικές κινήσεις της Άγκυρας, αξίζει να κοιτάξει τη στρατηγική του 2019. Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν ήταν τυχαίο: αποτέλεσε συνειδητή προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων με «νομικό μανδύα».
Παρά τις έντονες ελληνικές διαμαρτυρίες στον ΟΗΕ ότι η συμφωνία εξαφανίζει την επήρεια νησιών όπως η Κρήτη και η Ρόδος, η Τουρκία πέτυχε να αποκτήσει ένα επίσημο έγγραφο αναφοράς που χρησιμοποιεί ως αποδεικτικό στοιχείο.
Η Άγκυρα δεν επιδιώκει απαραίτητα διεθνή συναίνεση· της αρκεί ένα εγχώριο ή διμερές εργαλείο που θα δικαιολογεί μελλοντικές επιχειρήσεις στο πεδίο.
Η «γραφειοκρατική ναυμαχία»
Η τρέχουσα τουρκική κινητικότητα απαντά στις κινήσεις της Αθήνας, όπως οι συμφωνίες ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο και η θέσπιση θαλάσσιων πάρκων. Η αντιπαράθεση πλέον διεξάγεται και με διοικητικά μέσα — αδειοδοτήσεις, επιστολές, χάρτες και εγγραφές σε διεθνείς οργανισμούς.
Τον Απρίλιος 2025 η Ελλάδα κατέθεσε στην ΕΕ τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της. Η αντίδραση της Άγκυρας ήταν να καταγγείλει τις ελληνικές ζώνες και να καταθέσει δικούς της χάρτες σε οργανισμούς όπως η UNESCO και ο IOC. Έτσι, οι δύο πλευρές συγκρούονται τώρα με εργαλείο τη διοικητική χαρτογράφηση και τις αδειοδοτήσεις, με την Τουρκία να επιδιώκει να αμφισβητήσει κάθε αίσθηση ελληνικής κανονικότητας.
Εσωτερικά οφέλη για τον Ερντογάν
Η ψήφιση του νόμου εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους για την τουρκική ηγεσία. Εσωτερικά, το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας έχει γίνει κοινός τόπος στο πολιτικό φάσμα της Τουρκίας — από εθνικιστές και κεμαλικούς μέχρι το στράτευμα — και το νομοσχέδιο προσφέρει στον Ερντογάν μια εσωτερική πολιτική νίκη χωρίς το ρίσκο μιας άμεσης πολεμικής σύγκρουσης.
Σε διεθνές επίπεδο στέλνει σαφές μήνυμα στις ΗΠΑ, την ΕΕ και περιφερειακούς παίκτες όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος: καμία ενεργειακή επένδυση, διασύνδεση ή αγωγός δεν μπορεί να προχωρήσει εάν παρακάμπτει τα τουρκικά συμφέροντα.
Νομική πραγματικότητα και πρακτικός κίνδυνος
Σε νομικό επίπεδο, η Άγκυρα δεν μπορεί με ένα εσωτερικό νομοσχέδιο να εκμηδενίσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου. Η διεθνής πραγματικότητα καθορίζεται από δύο αντίθετες προσεγγίσεις.
Η ελληνική στρατηγική στηρίζεται στο Άρθρο 121 της UNCLOS και στη διεθνή νομολογία, υπογραμμίζοντας ότι όλα τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Αντίθετα, η τουρκική επιχειρηματολογία, σε συνδυασμό με την αποχή της από τη σύμβαση, προτάσσει την «αρχή της ευθυδικίας» και την προτεραιότητα των ηπειρωτικών ακτών, επιχειρώντας να περιορίσει την επήρεια των ελληνικών νησιών, ιδίως στην ανατολική ζώνη από το Καστελλόριζο και τη Ρόδο έως την Κρήτη.
Το κύριο πρόβλημα δεν είναι ότι ο τουρκικός νόμος γίνεται «νόμιμος» διεθνώς· το πρακτικό ζήτημα είναι ότι δίνει στην Άγκυρα ένα εγχώριο «πάτημα» για να δικαιολογεί νέες προκλήσεις, να αποστέλλει ερευνητικά σκάφη και να αμφισβητεί εμπράκτως την ελληνική κυριαρχία.
