Οι δεξαμενές αδειάζουν, πλοία ακινητοποιούνται και οι μεταφορικές εταιρείες επιστρέφουν μαζικά στα οδικά φορτηγά. Μια κρίση που ξεκίνησε από το Ιράν και το μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ αρχίζει πλέον να αποτυπώνεται με ένταση στην παγκόσμια οικονομία, απειλώντας να μετατραπεί σε νέο ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ.
Η αγορά πετρελαίου άντεξε τους πρώτους μήνες χάρη σε μεγάλα εμπορικά και στρατηγικά αποθέματα, όμως τα παραδοσιακά «μαξιλάρια ασφαλείας» εξαντλούνται με ταχύτερο ρυθμό από ποτέ. Εφόσον η ροή πετρελαίου και προϊόντων μέσω Ορμούζ παραμείνει περιορισμένη, αυξάνεται ο κίνδυνος ενός ντόμινο που θα επηρεάσει ενέργεια, μεταφορές, βιομηχανία και τελικά τους καταναλωτές.
Αποθέματα σε πτώση
Η UBS καταγράφει σημαντική μείωση στα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου: από λίγο πάνω από 8 δισ. βαρέλια στα τέλη Φεβρουαρίου σε 7,8 δισ. βαρέλια στα τέλη Απριλίου. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, τα αποθέματα θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τα ιστορικά χαμηλά των 7,6 δισ. βαρελιών ήδη έως τα τέλη Μαΐου.
Η JPMorgan προειδοποιεί ότι το «ορατό» μέγεθος δεν αντιστοιχεί σε πραγματική διαθεσιμότητα: μόνο περίπου 800 εκατ. βαρέλια θεωρούνται πραγματικά διαθέσιμα χωρίς να «στραγγαλιστεί» το σύστημα μεταφοράς και διανομής.
«Όπως με την αρτηριακή πίεση στο ανθρώπινο σώμα, το πρόβλημα είναι η κυκλοφορία», λέει η επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan, Νατάσα Κάνεβα. «Το σύστημα δεν καταρρέει επειδή εξαφανίζεται το πετρέλαιο, αλλά επειδή το δίκτυο κυκλοφορίας δεν έχει πλέον επαρκή λειτουργικό όγκο».
Η σημασία του Ορμούζ
Η ανησυχία εντείνεται καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν την πιο κρίσιμη ενεργειακή «αρτηρία» του πλανήτη: από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλο μέρος των φορτίων LNG.
Η κρίση έχει ήδη αλλάξει βίαια το χάρτη των μεταφορών. Ναυτιλιακοί κολοσσοί όπως οι Maersk, MSC, CMA CGM και Hapag-Lloyd έχουν ενεργοποιήσει εναλλακτικές χερσαίες διαδρομές μέσω Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας, Τουρκίας και Ιράκ για να παρακάμψουν τα στενά.
Πλέον πολλά κοντέινερ μεταφέρονται από λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Ομάν προς τους τελικούς προορισμούς με φορτηγά. Το πρόβλημα είναι ότι οι χερσαίες διαδρομές καλύπτουν μόνο ένα μικρό κλάσμα της χωρητικότητας που παρείχαν τα μεγάλα μεταφορικά πλοία.
Η ναυτιλία περιορισμένη
Πριν από τον πόλεμο, περίπου 135 πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά. Σήμερα περνά μόνο ένας ελάχιστος αριθμός, ενώ δεκάδες πλοία έχουν υποστεί επιθέσεις.
Το ήδη ορατό αποτέλεσμα εμφανίζεται στο κόστος μεταφοράς: η τιμή για ένα κοντέινερ 20ft από τη Σαγκάη προς τον Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα εκτοξεύτηκε από 980 δολάρια πριν από τον πόλεμο σε 4.131 δολάρια μέσα σε λίγες εβδομάδες — αύξηση της τάξης του 321%, ξεπερνώντας ακόμη και τα επίπεδα της πανδημίας.
Τετραπλασιασμοί και επιβάρυνση
Σε ορισμένες διαδρομές προς το Ντουμπάι οι τιμές τετραπλασιάστηκαν και ξεπέρασαν τα 8.000 δολάρια για κοντέινερ 40ft. Η άνοδος αυτή οφείλεται όχι μόνο στην έλλειψη πλοίων, αλλά και στο αυξημένο κόστος καυσίμων, στα πολεμικά ασφάλιστρα, στη συμφόρηση λιμανιών και στη δραματική έλλειψη διαθέσιμων φορτηγών.
Εταιρείες λιπασμάτων στη Σαουδική Αραβία μεταφέρουν πλέον φορτία οδικώς για 14-15 ώρες, με πρόσθετο κόστος 80-90 δολάρια ανά τόνο.
Καθυστερήσεις στην εφοδιαστική
Οι επιπτώσεις φτάνουν στην αγορά και στην πραγματική οικονομία: η Tata Consumer Products προειδοποιεί για καθυστερήσεις έως και 60 ημερών σε προϊόντα που προορίζονται για τη Μέση Ανατολή.
Στελέχη της ναυτιλίας χαρακτηρίζουν την κατάσταση «εφιαλτική», με κοντέινερ εγκλωβισμένα σε λιμάνια της Ινδίας, της Μοζαμβίκης και της Σρι Λάνκα.
Ακόμη και η ανθρωπιστική βοήθεια επηρεάζεται: το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ αναφέρει αποστολές τροφίμων που φτάνουν με καθυστερήσεις άνω των 40 ή και 60 ημερών λόγω των αναγκαστικών παρακάμψεων.
Κίνδυνος νέου σοκ
Αναλυτές προειδοποιούν ότι η αγορά πλησιάζει σε σημείο όπου οι τιμές θα πρέπει να «εκτοξευθούν» όχι απλώς εξαιτίας του φόβου, αλλά ώστε να περιοριστεί η ζήτηση και να αποτραπεί η πλήρης απορρόφηση των αποθεμάτων.
Η Rapidan Energy εκτιμά ότι αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και πριν από το τρίτο τρίμηνο του 2026.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο ακριβό θα γίνει το πετρέλαιο, αλλά πόσο γρήγορα η ενεργειακή κρίση θα μεταφερθεί σε ναύλα, πληθωρισμό, τιμές τροφίμων, βιομηχανικές αλυσίδες και τελικά στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας. Όταν τα Στενά του Ορμούζ «μπλοκάρουν», δεν απειλείται μόνο η ροή πετρελαίου — απειλείται η ίδια η κυκλοφορία της παγκόσμιας οικονομίας.
