Ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία εκφράζει ο ΠΟΥ για την ταχεία εξάπλωση των nicotine pouches — των μικρών φακελάτων νικοτίνης που τοποθετούνται ανάμεσα στα ούλα και το χείλος και απελευθερώνουν υψηλές δόσεις νικοτίνης χωρίς καύση και χωρίς καπνό.
Ο διεθνής οργανισμός προειδοποιεί ότι πρόκειται για μια νέα μορφή εθισμού που εξαπλώνεται κυρίως μεταξύ εφήβων και νεαρών ενηλίκων, ενώ οι καπνοβιομηχανίες αξιοποιούν επιθετικές καμπάνιες μάρκετινγκ, γεύσεις τύπου «καραμέλας» και influencers στα social media για να προσελκύσουν νέα γενιά χρηστών.
Νέα έκθεση του ΠΟΥ
Στην πρόσφατη παγκόσμια έκθεσή του με τίτλο «Exposing marketing tactics and strategies driving the global growth of nicotine pouches», ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η αγορά αυτών των προϊόντων βρίσκεται σε εκρηκτική άνοδο.
Τα nicotine pouches προβάλλονται ως «μοντέρνα», «διακριτικά» και «καθαρά» επειδή δεν παράγουν καπνό ή ατμό. Ωστόσο ο οργανισμός τονίζει ότι η απουσία καπνού δεν συνεπάγεται απουσία κινδύνου.
Εκρηκτική αύξηση πωλήσεων
Περισσότερα από 23 δισεκατομμύρια φακελάκια νικοτίνης διακινήθηκαν παγκοσμίως μέσα στο 2024, αριθμός αυξημένος κατά περίπου 50% σε σχέση με έναν χρόνο πριν, ενώ η αξία της αγοράς ξεπέρασε τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Η μεγαλύτερη ανάπτυξη καταγράφεται στη Βόρεια Αμερική, όπου συγκεκριμένες μάρκες μέσα σε λίγα χρόνια πέρασαν από μερικές χιλιάδες σημεία πώλησης σε δεκάδες χιλιάδες καταστήματα. Παράλληλα, η χρήση αυξάνεται γρήγορα στην Ευρώπη — ιδίως σε χώρες όπως τη Σουηδία, την Πολωνία και τη Γερμανία — αλλά και σε αγορές της Ασίας, όπου οι εταιρείες βλέπουν μεγάλες δυνατότητες επέκτασης.
Διεθνής ανησυχία για νέους χρήστες
Ο Ετιέν Κρουγκ, επικεφαλής του τμήματος Κοινωνικών Παραγόντων Υγείας και Πρόληψης του ΠΟΥ, μιλάει για «ταχεία και ανησυχητική διείσδυση» των προϊόντων αυτών στους νέους. Όπως σημειώνει, πολλές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν την εξάπλωση και να θεσπίσουν αποτελεσματικό ρυθμιστικό πλαίσιο, καθώς οι εταιρείες εκμεταλλεύονται νομικά κενά και ασαφείς νομοθεσίες.
Κίνδυνοι για την υγεία
Ο ΠΟΥ υπενθυμίζει πως η νικοτίνη παραμένει εξαιρετικά εθιστική, ανεξαρτήτως τρόπου χορήγησης. Ειδικά στους εφήβους, των οποίων ο εγκέφαλος βρίσκεται σε ανάπτυξη, η έκθεση σε μεγάλες ποσότητες νικοτίνης μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση, τη διάθεση και τον έλεγχο της παρόρμησης.
Επιστήμονες επισημαίνουν επίσης ότι η συστηματική χρήση μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς, ενώ υπάρχουν αναφορές για προβλήματα στα ούλα και στον στοματικό βλεννογόνο.
Γεύσεις που προσελκύουν ανηλίκους
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διαθεσιμότητα χιλιάδων γεύσεων — από μέντα και bubble gum μέχρι φρούτα, καραμέλα ή ενεργειακά ποτά. Ο ΠΟΥ καταγγέλλει ότι αυτά τα αρώματα σχεδιάζονται για να μειώνουν την αίσθηση της «σκληρότητας» της νικοτίνης και να κάνουν το προϊόν πιο ελκυστικό στους ανηλίκους.
Σύμφωνα με στοιχεία του οργανισμού, σήμερα κυκλοφορούν παγκοσμίως περίπου 16.000 διαφορετικές γεύσεις προϊόντων νικοτίνης και καπνού.
Στρατηγικές μάρκετινγκ
Η έκθεση εστιάζει στις πρακτικές μάρκετινγκ: διαφημίσεις στα social media, συνεργασίες με influencers, χορηγίες σε μουσικά φεστιβάλ και αθλητικά γεγονότα, καθώς και συσκευασίες που μοιάζουν με προϊόντα lifestyle — όλα μέτρα που, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, απευθύνονται ευθέως στη νεολαία.
Σε πολλές περιπτώσεις, συνθήματα προωθούν την «αόρατη» κατανάλωση νικοτίνης με φράσεις όπως «οποτεδήποτε, οπουδήποτε» ή «χωρίς κανόνες», δημιουργώντας την εντύπωση ότι το προϊόν μπορεί να χρησιμοποιείται παντού, ακόμη και σε σχολεία ή μέσα μεταφοράς.
Προειδοποίηση για νέα κρίση δημόσιας υγείας
Ο Βινάγιακ Πρασάντ, επικεφαλής της αντικαπνιστικής εκστρατείας του ΠΟΥ, προειδοποιεί ότι η παγκόσμια κοινότητα κινδυνεύει να επαναλάβει το λάθος του παρελθόντος με την έκρηξη του ατμίσματος στους νέους: «Δεν πρόκειται απλώς για μια εμπορική τάση. Πρόκειται για μια νέα κρίση δημόσιας υγείας που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Αντιδράσεις της βιομηχανίας και ρυθμιστικό πλαίσιο
Η βιομηχανία επιμένει ότι τα nicotine pouches αποτελούν λιγότερο βλαβερή εναλλακτική σε σχέση με τα παραδοσιακά τσιγάρα και ότι μπορούν να βοηθήσουν ενήλικους καπνιστές να απομακρυνθούν από τον καπνό.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ορισμένα προϊόντα έχουν λάβει άδεια εμπορικής κυκλοφορίας από τον FDA, ο οποίος αναγνώρισε ότι ενδέχεται να είναι λιγότερο επιβλαβή από το συμβατικό κάπνισμα. Ο ΠΟΥ, ωστόσο, απαντά ότι μειωμένη βλάβη δεν ισοδυναμεί με ασφάλεια και τονίζει πως αυτά τα προϊόντα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως «όχημα» για την είσοδο των νέων στη νικοτίνη.
Ανησυχητικά δεδομένα για ανηλίκους
Μελέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Βρετανία δείχνουν ότι η χρήση nicotine pouches αυξάνεται σταθερά στους εφήβους, με σημαντικό ποσοστό νέων χρηστών να μην είχε προηγούμενη επαφή με το κάπνισμα.
Ταυτόχρονα, καταγράφονται αυξημένα περιστατικά δηλητηριάσεων μικρών παιδιών που κατάπιαν φακελάκια νικοτίνης, εξαιτίας της γλυκιάς γεύσης και της εμφάνισής τους που μοιάζει με καραμέλα.
Κλήση για άμεση δράση
Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις να κινηθούν άμεσα, επιβάλλοντας αυστηρούς περιορισμούς στη διαφήμιση, στις γεύσεις και στην περιεκτικότητα νικοτίνης, καθώς και απαγορεύσεις πώλησης σε ανηλίκους.
Σήμερα περίπου 160 χώρες δεν διαθέτουν ειδικό ρυθμιστικό πλαίσιο για τα nicotine pouches, ενώ μόλις 16 έχουν προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση των πωλήσεών τους.
Για τον διεθνή οργανισμό, το βασικό ερώτημα δεν είναι πια αν τα nicotine pouches θα κυριαρχήσουν στην αγορά προϊόντων νικοτίνης, αλλά πόσο γρήγορα οι κυβερνήσεις θα μπορέσουν να ελέγξουν μια βιομηχανία που εξελίσσεται ταχύτερα από τη νομοθεσία.
