Της Μάρθας Παπασωτηρίου
Για δεκαετίες οι μεγάλες πολυεθνικές εκμεταλλεύονταν τις διαφορές ανάμεσα σε φορολογικά συστήματα, μεταφέροντας κέρδη σε χώρες με χαμηλή ή σχεδόν μηδενική φορολογία. Το αποτέλεσμα ήταν έντονος διεθνής φορολογικός ανταγωνισμός που μείωνε έσοδα κρατών και δημιουργούσε άνιση μεταχείριση για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά σε μία χώρα.
Τι αλλάζει με το Pillar II
Αυτήν ακριβώς την πρακτική επιχειρεί να ανατρέψει το Pillar II του ΟΟΣΑ, μια από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις στη διεθνή φορολογία των τελευταίων δεκαετιών. Το νέο πλαίσιο καθιερώνει για πρώτη φορά παγκόσμιο ελάχιστο πραγματικό φορολογικό συντελεστή 15% για μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους.
Η λογική είναι απλή: όταν μία επιχείρηση φορολογείται κάτω από αυτό το όριο σε κάποια χώρα, επιβάλλεται συμπληρωματικός φόρος ώστε να καλύπτεται η διαφορά και να διασφαλίζεται ο ελάχιστος συντελεστής.
Εφαρμογή στην Ε.Ε. και την Ελλάδα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενσωμάτωσε το νέο σύστημα με την Οδηγία ΕΕ 2022/2523, και η εφαρμογή ξεκίνησε ουσιαστικά από την 1η Ιανουαρίου 2024. Η Ελλάδα, ως κράτος‑μέλος, έχει ενσωματώσει το πλαίσιο στο εθνικό φορολογικό της σύστημα.
Παρότι το θέμα δεν έχει ακόμη απασχολήσει εκτενώς τη δημόσια συζήτηση, επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία δεκάδων μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων και εκατοντάδων θυγατρικών ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη χώρα.
Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 19 ελληνικοί όμιλοι και σχεδόν 900 έως 950 θυγατρικές πολυεθνικών στην Ελλάδα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής, καθώς υπερβαίνουν το όριο ενοποιημένου κύκλου εργασιών των 750 εκατ. ευρώ.
Εκτιμάται ότι τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα για την Ελλάδα θα μπορούσαν να φτάσουν έως 80 εκατ. ευρώ, κυρίως από περιπτώσεις όπου πολυεθνικές εμφανίζουν ιδιαίτερα χαμηλή πραγματική φορολόγηση μέσω διεθνών δομών και πρακτικών φορολογικού σχεδιασμού.
Τεχνικές προκλήσεις για τις επιχειρήσεις
Πέρα από την επιδίωξη «φορολογικής δικαιοσύνης», το Pillar II φέρνει σύνθετες επιχειρησιακές και τεχνικές απαιτήσεις. Το νέο καθεστώς δεν είναι απλώς ένας φορολογικός κανόνας, αλλά ένα εντελώς νέο πλαίσιο συλλογής, επεξεργασίας και παρακολούθησης φορολογικών δεδομένων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι όμιλοι καλούνται να συγκεντρώσουν πληροφορίες από διαφορετικές χώρες, πολλαπλά λογιστικά πρότυπα και επιμέρους φορολογικά καθεστώτα, χρησιμοποιώντας συχνά πληροφοριακά συστήματα που δεν είχαν σχεδιαστεί για τέτοιες απαιτήσεις.
Στην πράξη, η συμμόρφωση αναδεικνύεται ως η μεγαλύτερη πρόκληση· όχι απαραίτητα η ίδια η επιπλέον φορολογική επιβάρυνση. Σε διεθνές επίπεδο παρατηρείται έντονη κινητικότητα σε επενδύσεις για ERP συστήματα, εργαλεία tax reporting και εξειδικευμένες ομάδες φορολογικής συμμόρφωσης.
Το κόστος προσαρμογής αναμένεται σημαντικό ακόμη και για μεγάλους οργανισμούς, αφού απαιτείται τόσο τεχνολογική αναβάθμιση όσο και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Ρόλος της φορολογικής διοίκησης
Σημαντικές προκλήσεις ανακύπτουν και για τη φορολογική διοίκηση. Η εφαρμογή του Pillar II απαιτεί υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης, συνεχή διμερή και πολυμερή συνεργασία μεταξύ φορολογικών αρχών και αποτελεσματικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς σε ένα πολύπλοκο διεθνές περιβάλλον.
Η ΑΑΔΕ καλείται να διαχειριστεί ένα νέο διεθνές φορολογικό οικοσύστημα, πιο απαιτητικό από τα παραδοσιακά μοντέλα φορολογικού ελέγχου, και να ενισχύσει τις δυνατότητες διασταυρώσεων, ανταλλαγής στοιχείων και συντονισμένων ελέγχων.
Η επόμενη ημέρα για την Ελλάδα
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ελλάδα θα εφαρμόσει τυπικά το νέο πλαίσιο — αυτό θεωρείται δεδομένο — αλλά αν θα μπορέσει να το εφαρμόσει αποτελεσματικά, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα τη διοικητική λειτουργία των επιχειρήσεων ή να πλήξει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Το Pillar II αποτελεί αναμφίβολα μια ιστορική αλλαγή στον τρόπο που φορολογούνται οι πολυεθνικές. Ταυτόχρονα όμως δοκιμάζει την ικανότητα προσαρμογής κρατών, φορολογικών αρχών και επιχειρήσεων.
Για την Ελλάδα, η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από τα επιπλέον φορολογικά έσοδα, αλλά κυρίως από το αν καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στη φορολογική διαφάνεια, την επενδυτική σταθερότητα και τη λειτουργική απλότητα.
Μάρθα Παπασωτηρίου — Andersen Tax Greece
