Περιορισμένη παραμένει η διαφάνεια από την πρόσφατη ανάρτηση των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων, καθώς μια σειρά προβλημάτων, παρατυπιών και ακόμη και παρανομιών συνοδεύουν τη διαδικασία δημοσιοποίησής τους.
Για πολλοστή φορά, η δημοσίευση των Πόθεν Έσχες είναι τραγικά εκπρόθεσμη: οι δηλώσεις δόθηκαν στη δημοσιότητα έξι μήνες μετά την κατάθεσή τους και, το σημαντικότερο, τα στοιχεία που αναρτήθηκαν δεν έχουν ελεγχθεί για πληρότητα και ακρίβεια.
Στην επίσημη ανακοίνωσή της η Επιτροπή Ελέγχου χαρακτηρίζει τις αναρτημένες δηλώσεις «ανέλεγκτες όπως κατατέθηκαν». Πρόκειται για έναν τυποποιημένο τρόπο ανάρτησης που, σύμφωνα με φορείς της κοινωνίας των πολιτών, καθιστά τη δημοσιοποίηση πρακτικά άχρηστη και συνιστά παράλληλα παραβίαση της σχετικής νομοθεσίας.
Καθυστερήσεις και νομικό πλαίσιο
Όπως προβλέπεται ρητά στο Άρθρο 32 του ν. 5026/2023, «η ανάρτηση [των Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης] γίνεται μετά από τον έλεγχο και σε κάθε περίπτωση το αργότερο εντός τριών (3) μηνών από την πάροδο της προθεσμίας [κατάθεσης]».
Η καθυστέρηση αποτελεί σταθερό μοτίβο στις δηλώσεις πόθεν έσχες. Συγκεκριμένα, οι δηλώσεις που αφορούν τα έτη χρήσης 2022 και 2023 (κατατεθείσες ως δηλώσεις 2023 και 2024 αντίστοιχα) έλαβαν, μετά από πολλαπλές παρατάσεις, τελική προθεσμία κατάθεσης την 28 Φεβρουαρίου 2025.
Παρόλα αυτά, η δημοσίευσή τους έγινε στα τέλη του Σεπτεμβρίου του 2025. Νωρίτερα τον ίδιο μήνα, η ανεξάρτητη οργάνωση διαφάνειας και παρακολούθησης του κοινοβουλευτικού έργου Vouliwatch είχε αποστείλει επιστολή στην Επιτροπή Ελέγχου ζητώντας εξηγήσεις για τη μεγάλη καθυστέρηση, αίτημα που έμεινε αναπάντητο.
Η σχετική ανακοίνωση για τη δημοσίευση επανέλαβε τη γνωστή διατύπωση: «ανέλεγκτες όπως κατατέθηκαν».
Εύρος των προσώπων που καλύπτονται
Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η διαδικασία με την οποία παρατάθηκε η προθεσμία κατάθεσης των δηλώσεων: μέσω εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών, πρακτική που έχει επικριθεί από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ως «πυρήνας της κακής νομοθετικής πρακτικής» στη χώρα.
Οι προβληματικές πρακτικές σε σχέση με τις δηλώσεις και τη δημοσίευση των πόθεν έσχες επισημαίνονται στα ετήσια κείμενα για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα, τα οποία συνυπογράφει το Vouliwatch μαζί με άλλες οργανώσεις. Την παρουσίαση της πιο πρόσφατης από αυτές κάλυψε προ μηνών η ιστοσελίδα in.
Οι Δηλώσεις Περιουσιακής Κατάστασης καλύπτουν μεγάλο εύρος προσώπων: βουλευτές, ευρωβουλευτές, υπεύθυνους οικονομικών των πολιτικών κομμάτων, δημάρχους, περιφερειάρχες, τους/τις συζύγους και τους εν διαστάσει συζύγους αυτών, καθώς και τα πρόσωπα με τα οποία έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Ως εκ τούτου, οι δηλώσεις που κατατέθηκαν τον Νοέμβριο του 2025 για το έτος χρήσης 2024 ανέρχονται σε 1837 ετήσιες και 17 αρχικές — ένα σημαντικό τμήμα του πολιτικού οικοσυστήματος της χώρας.
Κριτική και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις
Ο ν. 5026/2023 και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις του θεσπίστηκαν με σκοπό να ανταποκριθούν στις συστάσεις της επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης GRECO για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η Ελλάδα βρίσκεται αυτή τη στιγμή στον πέμπτο κύκλο αξιολόγησης από την Επιτροπή· η πρώτη Έκθεση Συμμόρφωσης δημοσιεύτηκε το 2024, ενώ η δεύτερη έκθεση εκκρεμεί χωρίς ακόμη γνωστή ημερομηνία έκδοσης.
Στην ήδη δημοσιευμένη Έκθεση Συμμόρφωσης, η σύσταση VIII της GRECO για «τον περαιτέρω εξορθολογισμό και την ενίσχυση της εποπτείας των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων και οικονομικών συμφερόντων προσώπων στα οποία έχουν ανατεθεί υψηλά εκτελεστικά καθήκοντα» κρίνεται ότι έχει «εν μέρει εφαρμοστεί» με τον νόμο.
Ωστόσο, οι συντάκτες της Έκθεσης σημειώνουν ότι η σύσταση θα θεωρηθεί πλήρως εκπληρωμένη «μόλις η GRECO λάβει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του παρόντος Νόμου στην πράξη».
Στα συμπεράσματά της η επιτροπή καταλήγει ότι η Ελλάδα δεν έχει εφαρμόσει ικανοποιητικά καμία από τις δεκαεπτά συστάσεις που αναφέρονται στην Έκθεση Αξιολόγησης του πέμπτου κύκλου.
Κατά πόσο η ισχύουσα νομοθεσία και οι τρέχουσες πρακτικές δημοσίευσης είναι απλώς «διακοσμητικές» και στοχεύουν στο να καλλωπίσουν τις εντυπώσεις της GRECO, διερωτάται ο διευθυντής του Vouliwatch, Στέφανος Λουκόπουλος, μιλώντας στο in.
«Υπάρχουν τόσες υποθέσεις που αφορούν πολιτικά πρόσωπα, όπως η υπόθεση Πάτση, οι οποίες δεν εντοπίστηκαν μέσα στα δημοσιευμένα πόθεν έσχες, αλλά ήρθαν στο φως μέσα από διαρροές και μαρτυρίες», προσθέτει, ασκώντας κριτική στην ποιότητα των δημοσιευμένων στοιχείων.
