Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Είναι σημαντικό ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν αιφνιδιαστικά την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ. Τα Εμιράτα ήταν μέλος του οργανισμού ακόμη και πριν από την ίδρυση του κράτους το 1971.
Ο ΟΠΕΚ αποτελείται κυρίως από χώρες του Κόλπου που επί δεκαετίες καθορίζουν την τιμή του αργού μειώνοντας ή αυξάνοντας την παραγωγή και κατανέμοντας ποσοστώσεις. Ο οργανισμός έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 και διαμόρφωσε την παγκόσμια ενεργειακή πολιτική.
Η θέση των Εμιράτων στην παραγωγή
Παρότι η παραγωγή του ΟΠΕΚ κυριαρχείται από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διέθεταν τη δεύτερη μεγαλύτερη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. Με άλλα λόγια, μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγή για να πιέσουν πτωτικά τις τιμές, γεγονός που ώθησε σε μακροπρόθεσμη επανεξέταση της στάσης τους: τα ΗΑΕ επιθυμούν να αξιοποιήσουν τη σημαντική χωρητικότητα στην οποία έχουν επενδύσει.
Οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ περιόριζαν την παραγωγή των ΗΑΕ σε περίπου 3-3,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, πράγμα που σήμαινε απώλεια εσόδων δυσανάλογη σε σχέση με τις θυσίες άλλων μελών. Ο χρονισμός της αποχώρησης υποδηλώνει τις συνέπειες του πολέμου στο Ιράν: η ένταση στην περιοχή έχει επηρεάσει τις σχέσεις των ΗΑΕ με το Ιράν και ενδέχεται να δοκιμάσει τη σχέση τους με τη Σαουδική Αραβία. Για τον ΟΠΕΚ πρόκειται για σοβαρό πλήγμα σε μια περίοδο που αμφισβητείται η μακροπρόθεσμη συνοχή του οργανισμού.
Κίνδυνοι τιμών και πόλεμος τιμών
Όταν τα Εμιράτα επαναφέρουν πλήρως το πετρέλαιό τους στην αγορά μέσω θαλάσσης ή αγωγών, είναι πιθανό να επιχειρήσουν παραγωγή που θα στοχεύει στα 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να απαντήσει με πόλεμο τιμών—μια αντίδραση που μια πιο διαφοροποιημένη οικονομία όπως των ΗΑΕ μπορεί να αντέξει, αλλά φτωχότερα μέλη του ΟΠΕΚ ίσως όχι.
Κορυφαίοι αξιωματούχοι των Εμιράτων αναφέρουν σχέδια για νέους αγωγούς από τις πετρελαιοπηγές προς το Άμπου Ντάμπι, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ και με προορισμό το υποαξιοποιημένο λιμάνι της Φουτζέιρα.
Υποδομές και ροές
Υπάρχει ήδη ένας αγωγός που χρησιμοποιείται εντατικά σήμερα, αλλά απαιτείται μεγαλύτερη χωρητικότητα για την αντιμετώπιση αυξημένης παραγωγής και για μια μόνιμη αλλαγή στη ρευστότητα και το κόστος της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο.
Προς το παρόν, κατά τη διάρκεια ενός ενδεχόμενου διπλού αποκλεισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ, οι επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, της βενζίνης, των πλαστικών και των τροφίμων είναι σαφείς, αλλά αυτό δεν είναι το μόνο στοιχείο που διαμορφώνει τις αγορές.
Τιμές και μερίδια αγοράς
Ενώ σήμερα το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην τιμή του πετρελαίου γύρω στα 110 δολάρια το βαρέλι, δεν πρέπει να αποκλειστεί η πιθανότητα να πλησιάσει τα 50 δολάρια κάποια στιγμή το επόμενο έτος — εάν, για παράδειγμα, η αναταραχή στο Στενό επιλυθεί εγκαίρως για τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ.
Ο ΟΠΕΚ δεν έχει σήμερα την ίδια σημασία που είχε στη δεκαετία του 1970: το μερίδιό του στο διεθνώς διακινούμενο πετρέλαιο υποχώρησε από περίπου 85% σε κοντά στο 50%. Το πετρέλαιο είναι επίσης λιγότερο κρίσιμο για τη διεθνή οικονομία σε σχέση με το παρελθόν, οπότε ο ΟΠΕΚ έχει μόχλευση αλλά όχι μονοπώλιο.
Ιδέες για το μέλλον της ενέργειας
Η ηγετική μορφή του οργανισμού, ο πρώην υπουργός Πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, Yamani, είχε πει κάποτε: «Η Λίθινη Εποχή δεν τελείωσε επειδή ο κόσμος έμεινε από πέτρες. Η Εποχή του Πετρελαίου δεν θα τελειώσει επειδή ο κόσμος θα ξεμείνει από πετρέλαιο». Η ρήση προμηνύει έναν κόσμο όπου οι υδρογονάνθρακες σταδιακά θα αντικατασταθούν από άλλες πηγές ενέργειας.
Την κίνηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων μπορεί κανείς να την διαβάσει και ως ένδειξη μειωμένης εξάρτησης από το πετρέλαιο. Στην τρέχουσα δίνη υπάρχουν και άλλες ενδείξεις: οι επενδύσεις της Κίνας στην ηλεκτροδότηση βοηθούν στην άμβλυνση του οικονομικού πλήγματος από τις αυξήσεις των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Υπάρχουν υπολογισμοί που δείχνουν ότι η ηλεκτροδότηση αυτοκινήτων, φορτηγών και τρένων στην Κίνα έχει μειώσει τη ζήτηση πετρελαίου κατά περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Καθώς αυτή η τάση εξαπλώνεται, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου μπορεί να σταθεροποιηθεί.
Οικονομικοί στόχοι και στρατηγική
Από αυτή την οπτική, γίνεται λογική η προσπάθεια πολλών παραγωγών να συλλέξουν όσο το δυνατόν περισσότερα έσοδα από τα αποθέματα πετρελαίου το συντομότερο, πριν από μια πιθανή πτώση της ζήτησης. Αυτό ισχύει για όλες τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν σημαντική χρηματοοικονομική ισχύ και μια εν μέρει διαφοροποιημένη οικονομία μέσω των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και του τουρισμού.
Πολλά θα εξαρτηθούν από το ποια θα είναι η νέα κανονικότητα όταν και εάν σταματήσουν οι εχθροπραξίες στον Κόλπο.
Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ μπορεί να πυροδοτήσει domino εξελίξεις και δημιουργεί τώρα σημαντική πίεση στη Σαουδική Αραβία.
Όταν τα δεξαμενόπλοια αρχίσουν ξανά να περνούν από το Στενό ή αν τα ΗΑΕ εντείνουν τις προσπάθειές τους για νέους αγωγούς, το πετρέλαιο των Εμιράτων ενδέχεται να ρέει χωρίς τους περιορισμούς των δεσμεύσεων του ΟΠΕΚ. Αυτή η αλλαγή μπορεί να έχει μικρή άμεση επίπτωση στους τρέχοντες αποκλεισμούς, αλλά ενδέχεται να μεταβάλει ριζικά τις ισορροπίες στη συνέχεια.
