Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας της Νομικής Σχολής και του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ.
Η εκδήλωση έλαβε χώρα στη Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Μεγάλη Αίθουσα, και παρευρέθηκε πλήθος επισήμων, μεταξύ των οποίων υπουργοί, επιχειρηματίες, βουλευτές, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Η ομιλία του Βενιζέλου
Στην ομιλία του ο κ. Βενιζέλος ανέπτυξε την έννοια του ψηφιακού συνταγματισμού (“digital constitutionalism”) που επιδιώκει να απαντήσει στις προκλήσεις του διαδικτύου και της συγκέντρωσης, αποθήκευσης (στο “Νέφος” / cloud) και επεξεργασίας μεγάλων δεδομένων (big data). Τόνισε ότι και αυτή η προσέγγιση έχει συχνά κρατικοκεντρικό χαρακτήρα.
Απέναντι σε αυτή την κρατικοκεντρική οπτική, ανέφερε πως μεγάλες πλατφόρμες, όπως η META (FB), προσπάθησαν να προωθήσουν έναν «ιδιωτικό συνταγματισμό», με κανόνες που συγκροτούν μια εταιρική, οιονεί έννομη τάξη και δικά τους οιονεί συνταγματικά δικαστήρια.
Ιδιωτικός vs δημόσιος συνταγματισμός
Μετά την εκθετική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, οι μεγάλες εταιρείες προβάλλουν τώρα την ιδέα της Constitutional AI ως δέσμη αρχών ενσωματωμένη στις δικές τους υποδομές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Anthropic και το “Claude’s Constitution”.
Ωστόσο, όπως επισήμανε, τα συστήματα αυτά συχνά έχουν την τάση να «υποδύονται» ότι συμμορφώνονται στο ενσωματωμένο σε αυτά “σύνταγμα”. Η κρατικοκεντρική αντίληψη αναζωπυρώνεται, σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, από την πρόταση μιας public constitutional AI που θα υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Εταιρική κυριαρχία και θρησκευτική ρητορική
Οι μεγάλες εταιρείες που ελέγχουν τις τεχνολογικές εξελίξεις και την αγορά σε παγκόσμιο επίπεδο διεκδικούν πλέον οιονεί κυριαρχία. Ο συνδυασμός ψηφιακής κυριαρχίας, κυριαρχίας επί των δεδομένων και ΤΝ προσλαμβάνει, όπως τόνισε, χαρακτηριστικά πολιτικής θεολογίας: είναι “πανταχού παρούσα” λόγω της υποδομής, “παντογνώστρια” εξαιτίας της συγκέντρωσης δεδομένων και των ικανοτήτων προβλεπτικής ανάλυσης, “αόρατη” λόγω λειτουργικής αδιαφάνειας και “άμεσα αποτελεσματική” γιατί μπορεί να εκτελεί αποφάσεις στιγμιαία.
Υπό την πίεση της ΤΝ συντελείται, είπε, η μετάβαση από την πολιτική θεολογία της κυριαρχίας στην πολιτική θεολογία της παντογνωσίας/πανεπιστήμιας (omniscience). Εταιρικοί παίκτες παρουσιάζονται με όρους που αγγίζουν το θεολογικό λεξιλόγιο για να προωθήσουν στρατηγικούς στόχους και να νομιμοποιήσουν την πρακτική τους.
Ως πιο χαρακτηριστική περίπτωση ανέφερε τον Peter Thiel, συνιδρυτή και πρόεδρο της Pàlantir, εταιρείας που κυριαρχεί στην επεξεργασία των big data.
Το στοίχημα της δημοκρατίας
Ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι ο τεχνολογικός ανταγωνισμός στην ΤΝ, σε συνδυασμό με το διαδίκτυο και την επεξεργασία big data, λειτουργεί ως ανταγωνισμός μεταξύ εταιρειών και μεταξύ κρατών και αναδεικνύει εκ νέου τη φιλελεύθερη δημοκρατία ως επίδικο.
Εάν η δυτική, φιλελεύθερη, συνταγματική δημοκρατία δεν προστατεύσει τον εαυτό της από τον κίνδυνο θεσμικής και αξιακής υπονόμευσης μέσω ανεξέλεγκτων, καταχρηστικών ή παραβατικών εφαρμογών της ΤΝ και του συνολικού πλέγματος νέων τεχνολογιών, τότε η κυριαρχία της Δύσης στον τεχνολογικό και οικονομικό ανταγωνισμό στον τομέα της ΤΝ δεν έχει ουσιαστικό νόημα, τόνισε.
Κλείνοντας, επέστησε την προσοχή στην ανάγκη η Ελλάδα, χωρίς μικρομεγαλισμούς και εύκολες κοινοτοπίες, ως κράτος, πολιτικό σύστημα, επιστημονική κοινότητα και κοινωνία πολιτών, να έχει “συνείδηση του επίδικου αντικειμένου και της διακινδύνευσης” και να κινηθεί ανάλογα σε όλα τα πεδία.
