Η έκθεση COLUMBIA του Πάνου Χαραλάμπους αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης παρουσίασής του, AMVRAKIA.MIA (CITRONNE Gallery, 2024). Ο τίτλος αντλείται από την ιστορική μονάδα της Columbia στη Ριζούπολη, έναν χώρο-σύμβολο της ελληνικής δισκογραφίας, και η δουλειά διευρύνει την έρευνα του καλλιτέχνη γύρω από τη μνήμη, τον ήχο, το βιωματικό και τα υλικά ίχνη της εμπειρίας.
Η κατεδάφιση ως θεματική
Η έκθεση παραπέμπει σε έναν ευρύτερο ακουστικό πολιτισμό όπου η φωνή, το τραγούδι και η μουσική κατοικούν μέσα στον δίσκο. Κεντρική είναι η στιγμή της κατεδάφισης του εργοστασίου της Columbia: ο ιστορικός τόπος μετατρέπεται σε ερείπιο και, τελικά, σε υπόλειμμα. Αυτή η επιβίωση μέσα από την απώλεια λειτουργεί ως πυρήνας της δουλειάς του καλλιτέχνη.
Είσοδος-μνημείο
Ο καλλιτέχνης αξιοποιεί τα αρχιτεκτονικά στοιχεία της γκαλερί για να υπαινιχθεί την πύλη της Columbia, δηλαδή τη μνήμη του εργοστασίου. Η είσοδος στην έκθεση μετατρέπεται σε μια είσοδο μνήμης, μέσα στην οποία αναπτύσσεται το πρώτο τμήμα της σπονδυλωτής εγκατάστασης: το audio room.
Σ’ ένα μεγάλο τραπέζι τοποθετούνται δίσκοι βινυλίου, πικάπ, ηχεία, αρμαθιές καπνών, όστρακα, ένας βαλσαμωμένος αετός, αιχμηρά φύλλα από αθανάτους και το μυθιστόρημα «Το Μαγικό Βουνό» του Τόμας Μαν — μια σύγχρονη «προσωπική» νεκρή φύση. Ο ήχος που παράγεται δεν προέρχεται από εμφανή ηχεία, αλλά εκπέμπεται μέσα από τα καπνά και τα όστρακα, τα οποία λειτουργούν ως αγωγοί ήχου.
Βινύλια ως σώματα
Τα βινύλια, ως δομικό στοιχείο, προσεγγίζονται ως σώματα σημαδεμένα από φθορά, χρήση, μετακίνηση και χρόνο. Ο βαλσαμωμένος αετός ισορροπεί συμβολικά ανάμεσα στο ζων και στο επιζών, ανάμεσα στην ισχύ και στην αδυναμία — όπως και ολόκληρη η εγκατάσταση, που κινείται ανάμεσα στον ήχο και την ηχώ, την παρουσία και την απουσία.
Τα αιχμηρά φύλλα των αθανάτων και τα όστρακα συγκροτούν μια σκληρή, μεσογειακή, σχεδόν οριακή οντότητα. Η έντυπη παρουσία του Μαν εισάγει την εσωτερική εμπειρία, την διάρκεια και το βάθος στην εγκατάσταση.
Το μουσικό δάπεδο ξανασχηματίζεται
Στη δεύτερη εγκατάσταση ο Πάνος Χαραλάμπους επανέρχεται στο εμβληματικό μορφολογικό και εννοιολογικό στοιχείο της πρακτικής του: το μουσικό δάπεδο. Εδώ το μουσικό δάπεδο μετατρέπεται σε πεδίο αναδιατύπωσης του τεμαχισμού της μνήμης.
Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί σπασμένα βινύλια ως μήτρες αποτύπωσης πάνω σε καμβά και στη συνέχεια επεμβαίνει ζωγραφικά. Τα ίδια τα βινύλια αφήνουν αποτυπώματα και χαράξεις — τη μορφολογία της φθοράς. Το βινύλιο, ως φορέας ήχου, μνήμης και εγγραφής, γίνεται εργαλείο εικαστικής γραφής.
Φρίζει και βουνό θραυσμάτων
Μια φρίζα από επιμέρους τεμάχια, σαν πλακίδια, εκτείνεται σε δύο τοίχους στο πίσω δωμάτιο της γκαλερί. Διατηρεί τη μνήμη του δαπέδου αλλά το ανεβάζει από το οριζόντιο στο κάθετο. Το μουσικό δάπεδο, άλλοτε τόπος βαδίσματος και ηχητικής ενεργοποίησης, γίνεται τοίχος, εικόνα και σχεδόν αρχειακή λωρίδα.
Κάτω από τη φρίζα τα βινύλια συσσωρεύονται σαν ένα βουνό θραυσμάτων — γλυπτικό ανάλογο του ερειπίου. Ένα βίντεο με χαλάζι να πλήττει τα βινύλια λειτουργεί ως τυχαία, βίαιη επέμβαση στην ήδη φθαρμένη ύλη: η πρόσκρουση παράγει απρόβλεπτους, σχεδόν καταστροφικούς ήχους.
Συνθετική ανάγνωση
Η εγκατάσταση λειτουργεί ως καταληκτικό σημείο της έκθεσης, όχι επειδή κλείνει τη διαδρομή, αλλά επειδή τη συμπυκνώνει. Το μουσικό δάπεδο, το αποτύπωμα, η ζωγραφική επεξεργασία, η φρίζα, το βουνό των θραυσμάτων και το βίντεο συνθέτουν έναν ενιαίο τόπο όπου ο ήχος γίνεται εικόνα, η εικόνα ίχνος και το θραύσμα φορέας μνήμης και επανενεργοποίησης.
Ο Χαραλάμπους δεν περιορίζεται στο να οργανώσει αντικείμενα στον χώρο· μεσολαβεί ανάμεσα στον ήχο, την ύλη και τη μνήμη, επιχειρώντας μια διεισδυτική ανάγνωσή τους.
Ήχος σε δράση
Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιούνται audio happenings, μέσα από τα οποία θα αναδειχθεί η ηχητική διάσταση του έργου.
Παράλληλα, η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση COLUMBIA, που κυκλοφορεί από την CITRONNE Gallery και τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ. Η δίγλωσση έκδοση (ελληνικά-αγγλικά) περιλαμβάνει κείμενα των Πάνου Πανόπουλου, Τατιάνας Σπινάρη-Πολλάλη, Γιώργου Τζιρτζιλάκη και Πάνου Χαραλάμπους και λειτουργεί ως «έντυπη έκθεση», όπου λόγος και εικόνα τεκμηριώνουν το πολύπλευρο έργο και την έρευνα του καλλιτέχνη.
Επιμέλεια και βιογραφικά
Επιμελήτρια της έκθεσης είναι η Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη.
Ο Πάνος Χαραλάμπους συγκαταλέγεται στους σημαντικούς εκπροσώπους της σύγχρονης ελληνικής σκηνής. Το έργο του έχει παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στη documenta 14 και στην 58η Μπιενάλε της Βενετίας στο Ελληνικό Περίπτερο. Η μακρά πορεία του συνδυάζει την καλλιτεχνική έρευνα, τη διδασκαλία, την πράξη και τη θεσμική παρουσία, διαμορφώνοντας ένα διακριτό πεδίο επιρροής στην ελληνική σύγχρονη τέχνη.
Κεντρική εικόνα θέματος: Πάνος Χαραλάμπους, COLUMBIA Die Ruinen von Athen, 2026, παραχώρηση του καλλιτέχνη και της CITRONNE Gallery.
