Του Θάνου Τζήμερου

Προτεραιότητες του υπουργείου

Το υπουργείο φέρει την επωνυμία “Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας”, αλλά το στοιχείο της “Οικογένειας” φαίνεται να έρχεται δεύτερο. Και αυτό παρά το ενδεικτικό γεγονός ότι στο πρώτο τρίμηνο του 2026 σε 760 από τους 884 ΟΤΑ της χώρας δεν γεννήθηκε ούτε ένα παιδί. Η προτεραιότητα ωστόσο παραμένει η «Κοινωνική Συνοχή» και η υπουργός έχει πληθώρα ιδεών για το πώς θα την επιτύχει.

Μία από τις προτάσεις είναι να φοιτήσουν στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο άστεγοι και Ρομά με υποτροφία που θα χρηματοδοτεί το υπουργείο. Η λογική, όπως παρουσιάζεται, είναι ότι ένα πτυχίο στον “Ελληνικό Πολιτισμό” θα τους φέρει σε επαφή με άλλες κοινωνικές ομάδες — βουλευτές, υπουργούς, δημοσιογράφους — και έτσι θα ενισχυθεί η συνοχή.

Η υποτροφία ως κοινωνική ένταξη

Η ιδέα έχει σαφές συμβολικό νόημα: από τον άστεγο ή τον Ρομά προς την ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο συντάκτης επισημαίνει με ειρωνεία ότι τα δίδακτρα τελικά θα καλυφθούν από τον φορολογούμενο, αλλά κρίνεται “αξίζει τον κόπο”.

Στη συνέχεια παρουσιάζεται το κεντρικό μέτρο: το λεγόμενο “Σήμα Διαφορετικότητας”. Θα απονέμεται σε επιχειρήσεις που θα αποδείξουν, μετά από έλεγχο, ότι έχουν ενσωματώσει τη συμπερίληψη στην εταιρική κουλτούρα τους.

Κριτήρια και απαιτήσεις

Το υπουργείο όρισε σειρά κριτηρίων συμμετοχής. Οι επιχειρήσεις που τα καλύπτουν θεωρούνται “συμπεριληπτικές” και θα έχουν προνομιακή μεταχείριση, ενώ όσες δεν τα ικανοποιούν θα βρίσκονται σε δυσκολότερη θέση, ακόμη και με κίνδυνο λουκέτου, σύμφωνα με την παρουσίαση της πρωτοβουλίας.

Η ιδέα παρουσιάστηκε στο Βιοτεχνικό Επιμελητήριο αλλά απευθύνεται σε όλους. Για πρακτικούς λόγους συμμετοχής ορίστηκε όριο τα 12 άτομα προσωπικού και άνω — όχι 10 — καθώς με 12 θεωρείται ότι η επιχείρηση έχει “άλφα υπόσταση”.

Αναλυτικά ποσοστά προσωπικού

Σύμφωνα με την προκήρυξη, μια συμπεριληπτική επιχείρηση πρέπει να έχει τουλάχιστον: 3% αλλοδαπούς, 5% νέους έως 24 ετών, 25% ηλικίας 55-65 ετών, 3% ηλικίας 65+, 1% άγαμους/ες με παιδί ή παιδιά, 1% τρίτεκνους, 1% πολύτεκνους (από 4 παιδιά και πάνω) και 45% γυναίκες.

Ο συντάκτης επισημαίνει πρακτικά προβλήματα: π.χ. τι συμβαίνει αν μεταβληθεί το οικογενειακό ή προσωπικό status του εργαζομένου; Αν ένας/μία εργαζόμενος/η που καλύπτει το 1% παντρευτεί, χάνεται το “Σήμα”; Θα πρέπει να απολύεις ή να αναζητάς άλλους εργαζόμενους για να διατηρήσεις τα ποσοστά; Ακόμη, τι γίνεται αν εργαζόμενη αλλάξει φύλο — πώς θα επηρεαστεί το όριο του 45% γυναικών; Ο συντάκτης καλεί σε διευκρινιστική εγκύκλιο.

Ποσοστώσεις στα στελέχη

Τα κριτήρια δεν περιορίζονται στο γενικό προσωπικό. Σε θέσεις στελεχών (εποπτεία και διευθυντικές) απαιτούνται τουλάχιστον: 1% αλλοδαποί, 1% άγαμοι με παιδί/ά, 1% τρίτεκνοι, 1% πολύτεκνοι και 33% γυναίκες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο κείμενο του Άξονα 2, Κριτήριο 4, όπου λέγεται επί λέξει: “απασχόληση εργαζομένων με αριθμό παιδιών που ισούται με 3” — φράση που ο συντάκτης σχολιάζει ως γραφειοκρατική και υπερβολικά επιτηδευμένη.

Μικρομαθηματικά και παράδοξα

Ο σχολιαστής δείχνει με χιούμορ την αδυναμία εφαρμογής των ποσοστών σε μικρές επιχειρήσεις: ο γιος του, μαθητής 6η Δημοτικού, ρώτησε πώς βγαίνει το 1% σε εταιρεία με 12 εργαζόμενους — “0,12 του εργαζομένου” — και ο συντάκτης αμφισβητεί την πρακτική εφαρμόσιμότητα χωρίς ειδικούς μηχανισμούς.

Επιπλέον, τα ποσοστά των στελεχών ορίζονται όχι επί του συνόλου των στελεχών αλλά επί του συνόλου των εργαζομένων, κάτι που δημιουργεί ασυνέπειες: π.χ. σε 100 εργαζόμενους το πρόγραμμα ζητά 33 γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις, κάτι που δεν φαίνεται ρεαλιστικό και ίσως είναι λάθος στην ορολογία του κειμένου.

Ελλείψεις στην προσέγγιση της συμπερίληψης

Ο αρθρογράφος παρατηρεί ότι δεν υπάρχει ρητή αναφορά σε κριτήρια σεξουαλικού προσανατολισμού και ειρωνεύεται το γεγονός ότι το πρόγραμμα είναι πιλοτικό, αφήνοντας εκκρεμότητες για μελλοντικές φάσεις. Προτείνει σαρκατικά μια σειρά επιπλέον κατηγοριών — τόσο από την κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ+ όσο και από τη δημόσια ζωή — για να δείξει υπερβολικά την ιδέα της ποσοτικοποίησης της «ποικιλότητας».

Επίσης σημειώνει ότι η προκήρυξη δεν διευκρινίζει τι συμβαίνει όταν ένα άτομο εμπίπτει ταυτόχρονα σε πολλές κατηγορίες: π.χ. αλλοδαπή, άγαμη, κάτω των 24 ετών και μητέρα τεσσάρων παιδιών — πόσες κατηγορίες καλύπτει;

Επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Η είδηση ότι όλες οι επιχειρήσεις ενδιαφέρονται για το “Σήμα” έχει οδηγήσει σε ασυνήθιστες αγγελίες: φίλοι με κατασκευαστικές εταιρείες ανέβασαν αγγελίες για χειρίστριες κομπρεσέρ, χτίστριες, μπετατζούδες, ηλεκτρολόγισσες και υδραυλικίνες. Η πραγματικότητα της αγοράς δείχνει ότι πολλές επιχειρήσεις προσπαθούν να μιμηθούν τα κριτήρια για να εξασφαλίσουν το σήμα.

Ο συντάκτης επισημαίνει το παράδοξο: αν χρειάζεσαι πολύτεκνο εργαζόμενο/η και βάλλεις αγγελία, παραβιάζεις το Κριτήριο 3 που απαγορεύει αγγελίες με πληροφορίες που δεν σχετίζονται με τα καθήκοντα (π.χ. οικογενειακή κατάσταση). Αν δεν βάλεις αγγελία, δεν θα βρεις τον πολύτεκνο και θα χάσεις το “Σήμα” — ξανά περιμένοντας διευκρινίσεις.

Πρακτικές υποχρεώσεις και θρησκευτικές άδειες

Το πρόγραμμα δεν σταματά στα στατιστικά. Προβλέπει και σειρά συμπεριφορών προς υιοθέτηση, όπως σεβασμό στον προσωπικό χρόνο, δικαίωμα αποσύνδεσης, περιορισμό υπερωριών και παροχή διαλείμματος ή άδειας για θρησκευτικούς λόγους.

Ο συντάκτης αναρωτιέται πώς συνάδει αυτό με την απαγόρευση του Κριτηρίου 3, το οποίο απαγορεύει στον εργοδότη να ρωτάει για τη θρησκεία του υποψήφιου, και τι θα γίνει όταν μια θρησκευτική πρακτική επηρεάζει την εργασία (π.χ. προσευχές πολλές φορές τη μέρα ή νηστεία που επηρεάζει απόδοση σε συγκεκριμένες δουλειές).

Σαρκασμός για την ονομασία

Ο αρθρογράφος προτείνει, με ειρωνεία, ότι το σήμα θα έπρεπε να ονομάζεται “Σήμα Συμπερίληψης” και να συντομεύεται σε “SS” διαδικτυακά, υποδεικνύοντας την τάση για αγγλοσαξονικούς όρους.

Κλείνει με μια εκκωφαντική πρόκληση προς την υπουργό: “Δόμνα, λυπήσου μας!” — επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις ήδη λειτουργούν σε ένα από τα πιο εχθρικά περιβάλλοντα για επιχειρηματικότητα και ότι τέτοιου είδους πρωτοβουλίες ESG/DEI προσθέτουν επιπλέον βάρη.

Δείκτες και διεθνείς κατατάξεις

Στο Υ.Γ. 1 αναφέρεται ο δείκτης TMF Global Business Complexity Index και η θέση της Ελλάδας: το 2019 πρώτη, το 2020 πέμπτη, το 2021 13η, το 2022 6η, το 2023 2η και το 2024 και 2025 ξανά πρώτη. Οι κύριοι λόγοι που επικαλείται το TMF είναι συχνές αλλαγές στη νομοθεσία (ειδικά φορολογία και λογιστικά), πολυπλοκότητα σε ανθρώπινο δυναμικό, μισθοδοσία και συμμόρφωση, καθώς και γραφειοκρατία στην εφαρμογή κανονισμών.

Ο συντάκτης προβλέπει ότι με πρωτοβουλίες όπως το “Σήμα Διαφορετικότητας” η πολυπλοκότητα για τις επιχειρήσεις θα παραμείνει υψηλή για πολλά χρόνια.

Σχόλια για τη μετατροπή του εγγράφου σε υποχρέωση

Στο Υ.Γ. 2 τονίζεται ότι το “Σήμα” δεν είναι τόσο αθώο ή εντελώς προαιρετικό όσο παρουσιάζεται: πρώτα μπαίνουν πιλοτικά, μετά ενσωματώνονται σε ευρωπαϊκά πλαίσια (όπως η Οδηγία Gender Balance on Corporate Boards (2022/2381)) και από κει περνούν σε κανόνες που επηρεάζουν προσβάσεις σε προγράμματα χρηματοδότησης και δανεισμό.

Ο συντάκτης αναφέρει πως υπάρχουν ήδη “sustainability-linked loans” που συνδέουν το κόστος δανεισμού με την επίδοση σε ESG στόχους: αν συμμορφώνεσαι, πιθανώς καλύτερο επιτόκιο — αν όχι, χειρότερο, δημιουργώντας οικονομικά κίνητρα συμμόρφωσης.

Καταλήγει με τη φράση: “Αυτοκτονούμε συμπεριληπτικά.”

* Ο Θάνος Τζήμερος είναι επιχειρηματίας, πρώην πρόεδρος της “Δημιουργίας Ξανά”