Ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, συνιδρυτής της Ρωσικής Αντιπολεμικής Επιτροπής, υποστήριξε ότι ορισμένες από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας όχι απλώς δεν αποδυνάμωσαν το καθεστώς του Πούτιν, αλλά λειτούργησαν αντίστροφα, εμποδίζοντας τη φυγή κεφαλαίων και εξειδικευμένων επαγγελματιών από τη χώρα.

Η τοποθέτηση έγινε στο πλαίσιο του 11ο Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, που διεξάγεται στους Δελφούς από τις 22 έως τις 25 Απριλίου.

Αναθεώρηση των κυρώσεων

Ο ίδιος τόνισε ότι «κάποιες από τις κυρώσεις ήταν λανθασμένες» και πρότεινε πως «όσο πιο γρήγορα επανεξεταστούν, τόσο καλύτερα». Υπογράμμισε επίσης ότι η Ρωσία δεν είναι τόσο εξαρτημένη από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο όσο η Δύση πίστευε.

Σύμφωνα με τον Χοντορκόφσκι, η ρωσική οικονομία διαθέτει σημαντικές παραγωγικές βάσεις σε αγροτική παραγωγή, μηχανολογία, χάλυβα, μέταλλα, λιπάσματα και υπηρεσίες, γεγονός που περιορίζει την άμεση αποτελεσματικότητα ορισμένων κυρώσεων.

Μεσολάβηση μέσω τρίτων

Επισήμανε την αυξημένη εμπλοκή της Κίνας, λέγοντας πως μεγάλο μέρος των προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις φτάνει πλέον στη Ρωσία μέσω αυτής.

Παράλληλα, χαρακτήρισε τον ευρωπαϊκό ενεργειακό αποκλεισμό ως το πιο αποτελεσματικό μέτρο, επειδή στέρησε από τη Μόσχα την πρόσβαση σε μια αγορά υψηλής αξίας. Πρότεινε επίσης ότι η Δύση πρέπει να διευκολύνει τη νόμιμη παραμονή Ρώσων ειδικών που εγκατέλειψαν τη χώρα, εξηγώντας πως «δεν χρειάζονται κοινωνικά επιδόματα ή υπηκοότητα, χρειάζονται ταξιδιωτικά έγγραφα για την ελευθερία τους».

Διαχωρισμός πολιτισμού και νομιμοποίησης

Στο ζήτημα των πολιτιστικών σχέσεων με τη Ρωσία, ο Χοντορκόφσκι έκανε σαφή διάκριση μεταξύ της διατήρησης επαφών και της νομιμοποίησης του καθεστώτος. «Οι επαφές με τη ρωσική κοινωνία δεν μπορούν και δεν πρέπει να διακοπούν, ειδικά στον πολιτισμό και την εκπαίδευση», τόνισε.

Ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι η συμμετοχή προσώπων που συνδέονται με το Κρεμλίνο σε διεθνείς διοργανώσεις «δεν είναι πολιτιστική ανταλλαγή, αλλά ενίσχυση της προπαγάνδας του Πούτιν». Υπενθύμισε ότι υπάρχει «τεράστιος αριθμός αντιπολεμικών καλλιτεχνών και δημιουργών» που είτε εγκατέλειψαν τη Ρωσία είτε αρνούνται να υπηρετήσουν το καθεστώς, και σχολίασε ότι η επιλογή προσώπων που σχετίζονται με την εξουσία για την εκπροσώπηση της ρωσικής κουλτούρας «προκαλεί εύλογη έκπληξη».

Ζωντανή κάλυψη και ελπίδα λήξης του πολέμου

Παρακολουθείτε ζωντανά τις εργασίες του forum.

Κλείνοντας, ο Χοντορκόφσκι εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία για το μέλλον: «ελπίζω ο πόλεμος να τελειώσει έως το 2027», ενώ υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει «να αφυπνιστεί και να γίνει αρκετά ισχυρή, ακόμη και χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ», προκειμένου να αποτραπεί μια νέα σύγκρουση.

Αναλυτική ματιά στη δυτική στρατηγική

Συνδέοντας την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων με τη συνολική δυτική στρατηγική, ο Charles Hecker, δημοσιογράφος, συγγραφέας και σύμβουλος γεωπολιτικού ρίσκου στο Ηνωμένο Βασίλειο, χαρακτήρισε την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία «ένα μαζικό πείραμα». Εξήγησε ότι οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία επιβολής κυρώσεων σε τόσο μεγάλη οικονομία.

Σημείωσε ότι τα μέτρα δεν μπορούν να αξιολογούνται αποσπασματικά, αφού συνδέονται με την ενέργεια, το κλείσιμο του εναέριου χώρου, τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Αναφορικά με τους Ρώσους που εγκατέλειψαν τη χώρα, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να κάνει «ένα λάθος που θα μετανιώσει σε 5, 10 ή 15 χρόνια», εάν δεν αξιοποιήσει μια γενιά ανθρώπων που σπούδασε, εργάστηκε και εντάχθηκε σε ευρωπαϊκά περιβάλλοντα. «Είναι η ώρα να εξαργυρώσει η Ευρώπη την επένδυση που έκανε σε αυτή τη νεότερη ρωσική γενιά και να αποτρέψει την επιστροφή της», πρόσθεσε.

Τη συζήτηση συντόνισε ο Grégoire Roos, Director, Europe, Russia & Eurasia, Chatham House, Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος έθεσε στο επίκεντρο το ερώτημα αν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας λειτουργούν πραγματικά, με αφορμή στοιχεία που δείχνουν αύξηση του πλούτου των ισχυρότερων Ρώσων.

Όπως ανέφερε, η συζήτηση ανέδειξε όχι μόνο την οικονομική ανθεκτικότητα της Ρωσίας, αλλά και την πολιτική σημασία της ρωσικής διασποράς που αντιτίθεται στον πόλεμο και στο καθεστώς Πούτιν.