Η εικόνα της Γαύδου ως ενός σχεδόν μυθικού, παρθένου τόπου όπου η φύση επιβάλλει τους δικούς της κανόνες, δεν είναι τυχαία.
Ιδιαίτερα στην παραλία του Λαυρακά, μια μικρή αλλά σταθερή κοινότητα ανθρώπων έχει επιλέξει εδώ και δεκαετίες έναν τρόπο ζωής μακριά από την εκμετάλλευση και το αστικό μοντέλο, κοντά στη φύση.
Κοινότητα και φροντίδα του τόπου
Οι κάτοικοι δεν περιορίζονται στη ρομαντική συνύπαρξη με το περιβάλλον. Συλλέγουν τα σκουπίδια που ξεβράζει η θάλασσα ή αφήνουν οι καλοκαιρινοί κατασκηνωτές, προστατεύουν το οικοσύστημα και φροντίζουν ώστε το μοναδικό κεδρόδασος της περιοχής να παραμένει ανέπαφο.
Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι, χάρη και στη δική τους παρουσία, η περιοχή αλλά και ολόκληρο το νησί δεν έχουν γνωρίσει ποτέ πυρκαγιά.
Επέμβαση στο Λαυρακά
Η ισορροπία αυτή φαίνεται να δοκιμάζεται. Την 22/4, δυνάμεις της αστυνομίας με τη συνδρομή των ΜΑΤ μεταβήκαν στο νησί και στην παραλία του Λαυρακά, όπου μαζί με συνεργεία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης προχώρησαν στο γκρέμισμα των λίγων ξύλινων καλυβιών που εδώ και πολλά χρόνια μένουν μόνιμα εκεί άνθρωποι της μικρής κοινότητας.
Η εντολή για απομάκρυνση των κατασκευών από τις παραλίες του Λαυρακά και του Αϊ-Γιάννη αποσκοπεί στην εφαρμογή τελεσίδικων πρωτοκόλλων κατεδάφισης που υποστηρίζει ενεργά η τρέχουσα δημοτική αρχή.
Διαφωνίες για το χαρακτήρα των καλυβών
Οι χρήστες των παραλιών υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες καλύβες είναι παραδείγματα «αρχιτεκτονικής μηδενικού αποτυπώματος». Κατασκευασμένες αποκλειστικά από φυσικά υλικά, όπως θαλασσόξυλα, καλάμια και ξερά κλαδιά, διαλύονται πλήρως στη φύση χωρίς να αφήνουν ίχνη μόνιμης παρέμβασης στο έδαφος.
Οι κάτοικοι καλούν τον δήμο του νησιού να δημοσιοποιήσει άμεσα την επίσημη διοικητική πράξη που διατάσσει τις απομακρύνσεις, τη σχετική νομοθεσία, τα μέτρα κοινωνικής προστασίας που προηγήθηκαν και τα πρακτικά μέτρα πυρασφάλειας και ενημέρωσης που εφαρμόστηκαν.
«Σε διαφορετική περίπτωση, τίθενται εύλογα ζητήματα καταχρηστικής άσκησης διοικητικής εξουσίας και παραβίασης θεμελιωδών υποχρεώσεων της Πολιτείας απέναντι σε ευάλωτους πολίτες», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Παρουσία δυνάμεων και δηλώσεις
Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο ραδιόφωνο του CRETAONE 102,3 η Γραμματέας της Αποκεντρωμένης, Μαρία Κοζυράκη, οι εργασίες ξεκίνησαν άμεσα, με παρουσία αστυνομικών δυνάμεων λόγω των αντιδράσεων που έχουν ήδη καταγραφεί.
Το εγχείρημα δεν είναι απλό: πολλές κατασκευές βρίσκονται σε δυσπρόσιτες θέσεις, απαιτούν πεζοπορία ή μεταφορά εξοπλισμού διά θαλάσσης και ο ανάδοχος θα πρέπει να παραμείνει στο νησί για ημέρες, κάτι που αυξάνει το κόστος και την επιχειρησιακή δυσκολία.
Στόχος, όπως ανέφερε η κ. Κοζυράκη, είναι η ολοκλήρωση των εργασιών εντός της εβδομάδας, διαφορετικά θα είναι δύσκολο να βρεθεί στο μέλλον εργολάβος πρόθυμος να αναλάβει παρόμοια επέμβαση.
Εφαρμογή νόμου ή προστασία χώρου;
Η κ. Κοζυράκη τόνισε ότι πρόκειται για εφαρμογή του νόμου και για προστασία του δημόσιου χώρου. «Δεν είναι απλώς αυθαιρεσία, είναι καταπάτηση», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι οι συγκεκριμένες εκτάσεις ανήκουν σε όλους τους πολίτες.
Παρά τις νομικές θέσεις, οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στην υπεράσπιση της νομιμότητας· αρκετοί εκφράζουν στήριξη προς τις αυθαίρετες κατασκευές και τους κατοίκους.
Ο προβληματισμός για το μέλλον
Ανάγεται ένα βαθύτερο ερώτημα: ο νόμος μπορεί να ορίζει τι είναι παράνομο, αλλά τι ακολουθεί μετά την κατεδάφιση; Η ιστορία των ελληνικών νησιών δείχνει ότι το φυσικό περιβάλλον σπάνια μένει «φυσικό» και στη θέση της αυθαιρεσίας συχνά έρχονται μόνιμες, νόμιμες παρεμβάσεις όπως μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, ενοικιαζόμενα δωμάτια και καταστήματα εστίασης, με θύμα τη φύση.
Η Γαύδος βρίσκεται, ίσως για πρώτη φορά, σε αυτό το σταυροδρόμι.
Κάλεσμα σε διαμαρτυρία
Σύμφωνα με πληροφορίες της Ζούγκλας, άνθρωποι που διαμένουν μόνιμα στην Αθήνα και παραθερίζουν για πολλά χρόνια στο νότιο νησί καλούν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας αύριο στις Σύνταγμα στις 7 το απόγευμα.
Φωνές υπεράσπισης των καλυβιών
Μέλη της «Συλλογικότητας για την φροντίδα του φυσικού και κοινωνικού οικοσυστήματος της Γαύδου: Gavdos SeaFront Collective», σε ανάρτηση σε κοινωνικό δίκτυο, δηλώνουν ότι επέλεξαν να υπερασπιστούν τα καλυβάκια και αυτόν τον τρόπο ζωής όχι απλώς από προσωπική προτίμηση, αλλά επειδή θεωρούν ότι οι εστίες αυτοοργάνωσης και φροντίδας αποτελούν παραδείγματα αντίστασης στον ατομικισμό, την εμπορευματοποίηση και τη λεηλασία της γης.
Οι ίδιοι τονίζουν ότι πρόσφατα προχώρησαν σε καθαρισμό των παραλιών από σκουπίδια.
Συμβάσεις και νομοθεσία
Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Ιανουάριο υπεγράφη από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης σύμβαση για την εκτέλεση του έργου «Κατεδαφίσεις αυθαιρέτων κατασκευών που βρίσκονται σε ζώνες αιγιαλού και παραλίας, σε δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις περιφέρειας Κρήτης, σε εκτέλεση πρωτοκόλλων κατεδάφισης των οικείων Κτηματικών Υπηρεσιών και αποφάσεων κατεδάφισης των αρμόδιων Δασικών Υπηρεσιών».
Σύμφωνα με την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, «το έργο αφορά στην υλοποίηση πρωτοκόλλων και αποφάσεων κατεδάφισης αυθαίρετων κατασκευών που βρίσκονται αποκλειστικά σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές, όπως ζώνες αιγιαλού και παραλίας, καθώς και δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, στο πλαίσιο εφαρμογής της περιβαλλοντικής και πολεοδομικής νομοθεσίας».
Η θέση του Δήμου
Ο Δήμος Γαύδου, σε πρόσφατη ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, καταγράφει ότι «η Γαύδος δεν διοικείται από αναρτήσεις στο διαδίκτυο, ούτε από ανθρώπους που εμφανίζονται περιστασιακά, μιλώντας εξ ονόματος ενός τόπου που δεν γνωρίζουν, δεν ζουν και δεν φέρουν καμία ευθύνη γι’ αυτόν».
Ο Δήμος τονίζει ότι έχει θεσμική υποχρέωση να προστατεύει το φυσικό περιβάλλον, τον αρχαιολογικό πλούτο, τη δημόσια ασφάλεια και τη νομιμότητα, όπως σε κάθε δήμο της χώρας. Υπογραμμίζει επίσης ότι η περιοχή του Λαυρακά είναι θεσμικά προστατευόμενη αρχαιολογική ζώνη και δεν αποτελεί «ελεύθερο χώρο» ή «ουδέτερη γη», ενώ το γεγονός ότι μια έκταση δεν ανήκει σε ιδιώτη δεν σημαίνει ότι μπορεί να καταληφθεί ή να αλλοιωθεί αυθαίρετα.
