Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Lancet Gastroenterology & Hepatology προειδοποιεί ότι η μεταβολική λιπώδης νόσος του ήπατος, η οποία μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστή ως μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, θα πλήξει σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως έως το 2050.
Πρόκειται για αύξηση της τάξης του 42% σε σύγκριση με το 2023, όταν τα κρούσματα εκτιμώνταν σε 1,3 δισεκατομμύρια — περίπου ένας στους έξι ανθρώπους στον πλανήτη.
Εκρηκτική άνοδος μέσα στις δεκαετίες
Η μελέτη, μέρος της πρωτοβουλίας Global Burden of Disease (GBD), καταγράφει ότι τα περιστατικά αυξήθηκαν από περίπου 500 εκατομμύρια το 1990 σε 1,3 δισεκατομμύρια το 2023, δηλαδή μια άνοδος 143% μέσα σε τρεις δεκαετίες. Οι ερευνητές αποδίδουν την έκρηξη αυτή στην παγκόσμια επιδημία παχυσαρκίας, στην αύξηση του διαβήτη τύπου 2 και του μεταβολικού συνδρόμου, καθώς και στη γήρανση του πληθυσμού.
Τι είναι η MASLD
Η μεταβολική λιπώδης νόσος του ήπατος χαρακτηρίζεται από συσσώρευση λίπους (στεάτωση) σε περισσότερο από 5% των ηπατοκυττάρων, χωρίς σημαντική κατανάλωση αλκοόλ. Η μετονομασία από NAFLD σε MASLD το 2023 είχε ως σκοπό να υπερτονίσει τον ρόλο της μεταβολικής δυσλειτουργίας — όπως την παχυσαρκία, την αντίσταση στην ινσουλίνη, την υπέρταση και τη δυσλιπιδαιμία — στην ανάπτυξη της νόσου.
Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Οι βασικοί παράγοντες κινδύνου για την MASLD συμπίπτουν με αυτούς του μεταβολικού συνδρόμου. Συγκεκριμένα, περισσότερο από το 80% των παχύσαρκων ατόμων έχουν κάποιο βαθμό λιπώδους ήπατος.
Επιπλέον, περίπου 60-70% των ασθενών με διαβήτη τύπου 2 εμφανίζουν MASLD. Η υπέρταση και η δυσλιπιδαιμία, με υψηλά τριγλυκερίδια και χαμηλά HDL, θεωρούνται ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες.
Γενετικοί παράγοντες επίσης επηρεάζουν τον κίνδυνο: παραλλαγές στα γονίδια PNPLA3, TM6SF2 και MBOAT7 αυξάνουν σημαντικά την προδιάθεση, ιδιαίτερα σε άτομα που ακολουθούν δυτικού τύπου διατροφή.
Διατροφή: ποιότητα των λιπών μετράει
Η μελέτη δεν περιορίζεται στα στατιστικά. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ποιότητα των λιπών στη διατροφή είναι κρίσιμη. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης που δημοσιεύθηκε στο Trends in Endocrinology & Metabolism, το παλμιτικό οξύ — ένα κορεσμένο λιπαρό που βρίσκεται άφθονο στο φοινικέλαιο, το βούτυρο, το λαρδί και στα επεξεργασμένα τρόφιμα — προάγει τη συσσώρευση τοξικών λιπιδίων στο ήπαρ και εντείνει τη φλεγμονή.
Αντίθετα, το ελαϊκό οξύ, το κύριο λιπαρό οξύ του ελαιολάδου, έχει προστατευτική δράση, βελτιώνοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνοντας την ηπατική στεάτωση. Έτσι, η μεσογειακή διατροφή — πλούσια σε ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς, ψάρια και φυτικές ίνες — έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το ηπατικό λίπος ακόμα και χωρίς σημαντική απώλεια βάρους.
Γιατί η αύξηση είναι τόσο ταχεία;
Εκτός από τη διατροφή, οι ερευνητές επισημαίνουν τρεις σημαντικούς παράγοντες που συντελούν στη γρήγορη εξάπλωση της νόσου. Πρώτον, η αύξηση της καθιστικής ζωής: η σωματική αδράνεια συνδέεται άμεσα με τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, ανεξαρτήτως ΔΜΣ.
Δεύτερον, η μεγάλη κατανάλωση φρουκτόζης: ζαχαρούχα ροφήματα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη αποτελούν ίσως τον ισχυρότερο διατροφικό παράγοντα για την ανάπτυξη MASLD, καθώς η φρουκτόζη μεταβολίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο ήπαρ και προάγει τη λιπογένεση.
Τρίτον, αλλαγές στο εντερικό μικροβίωμα (δυσβίωση) έχουν συνδεθεί με αυξημένη ηπατική φλεγμονή και μεταφορά βακτηριακών προϊόντων μέσω της πυλαίας φλέβας.
Μπορεί να αναστραφεί η νόσος;
Η καλή είδηση είναι ότι στη φάση της απλής στεάτωσης η MASLD είναι αναστρέψιμη. Ακόμη και η πρώιμη μορφή της MASH μπορεί να βελτιωθεί με συγκεκριμένα μέτρα.
Η απώλεια βάρους της τάξης του 5-10% μειώνει σημαντικά το ηπατικό λίπος και τη φλεγμονή, ενώ απώλεια άνω του 10% μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε υποχώρηση της ίνωσης.
Η τακτική άσκηση — τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης την εβδομάδα — βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους. Η μεσογειακή διατροφή με περιορισμό κορεσμένων λιπαρών, ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων προτείνεται επίσης.
Τέλος, πλέον υπάρχουν εγκεκριμένες φαρμακευτικές επιλογές για την MASH με ίνωση, όπως η ρεσμετιρόμη (Rezdiffra) και η σεμαγλουτίδη (Wegovy), οι οποίες χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με διατροφή και άσκηση.
