Όταν ένας από τους ισχυρότερους καπιταλιστές της εποχής προτείνει ένα «καθολικό υψηλό εισόδημα» από το κράτος, δεν προκαλεί έκπληξη ότι κάποιοι σχολιάζουν με ειρωνεία πως ο Έλον Μασκ πλησιάζει ιδέες που θα μπορούσαν να βρουν θέση ακόμα και στο «Κεφάλαιο» του Μαρξ.
Η πρότασή του για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να αντλεί στοιχεία τόσο από τη Silicon Valley όσο και από συζητήσεις που παραδοσιακά ανήκουν σε διαφορετικά ιδεολογικά πεδία, όπως οι σοσιαλιστικές ιδέες.
Ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX επανέφερε στο προσκήνιο μια ριζική εκδοχή του καθολικού εισοδήματος, λέγοντας ότι η ταχύτατη πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης θα κάνει επιτακτική την καταβολή ενός «καθολικού υψηλού εισοδήματος» από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η μαζική απώλεια θέσεων εργασίας.
Μέσα από ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, υποστήριξε ότι η AI και η ρομποτική θα αυξήσουν τόσο πολύ την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, ώστε δεν θα δημιουργηθούν πληθωριστικές πιέσεις ακόμη κι αν η προσφορά χρήματος αυξηθεί μέσω κρατικών επιταγών.
Σε αντίθεση με το παραδοσιακό μοντέλο του βασικού εισοδήματος, η πρότασή του δεν στοχεύει απλώς στην κάλυψη των βασικών αναγκών, αλλά στην εξασφάλιση ενός υψηλού βιοτικού επιπέδου χωρίς την υποχρέωση εργασίας.
Η εικόνα με τα γραφικά είναι εξ’ ολοκλήρου κατασκευασμένη μέσω AI
Αντιδράσεις οικονομολόγων
Οι αντιδράσεις από οικονομολόγους και αναλυτές ήταν άμεσες και έντονες. Ο πρώην οικονομικός σύμβουλος της ινδικής κυβέρνησης Σαντζίβ Σανιάλ απέρριψε την πρόταση, υποστηρίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα προκαλέσει αναταράξεις αλλά ταυτόχρονα θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, και προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα ήταν δημοσιονομικά μη βιώσιμο — φτάνοντας στο σημείο να το χαρακτηρίσει πρακτικά αδύνατο να εφαρμοστεί χωρίς χρεοκοπία.
Ο CEO της Merlin AI, Πρατιούς Ράι, επικαλέστηκε τα «μαθηματικά της πραγματικότητας», τονίζοντας ότι η καθολική χορήγηση υψηλού εισοδήματος θα συνεπαγόταν εκρηκτικό ανταγωνισμό για πεπερασμένους πόρους — από την κατοικία μέχρι την εκπαίδευση — ακυρώνοντας έτσι το όφελος της παροχής.
Υπάρχουν όμως και όσοι βλέπουν στην πρόταση μια αναπόφευκτη εξέλιξη. Ο Άντριου Γιανγκ, γνωστός υποστηρικτής παρόμοιων πολιτικών στις ΗΠΑ, υποστηρίζει ότι η τεχνολογική πρόοδος θα καταστήσει τελικά ένα καθολικό εισόδημα όχι μόνο εφικτό αλλά και απαραίτητο.
Πιο σύνθετη είναι η προσέγγιση ειδικών που δεν εστιάζουν μόνο στο ύψος της παροχής, αλλά και στο κόστος ζωής. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, αν η AI και η ρομποτική μειώσουν δραστικά τις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών, τότε ακόμη και ένα μέτριο επίδομα θα μπορούσε να ισοδυναμεί με υψηλό επίπεδο διαβίωσης — όχι επειδή αυξάνεται το χρήμα, αλλά επειδή αλλάζει η οικονομική πραγματικότητα.
Η ακαδημαϊκή συζήτηση παραμένει διχασμένη. Ο καθηγητής Καρλ Γουάιντερκιστ αναγνωρίζει ότι ένα βασικό εισόδημα μπορεί να ενισχύσει την ευημερία, αλλά θεωρεί υπερβολική τη μονοδιάστατη εστίαση στην ανεργία, επισημαίνοντας πως η στασιμότητα των μισθών είναι εξίσου κρίσιμο ζήτημα. Αντίθετα, ο Τζέιμς Ράνσομ από το University College London τονίζει ότι η προτεραιότητα θα έπρεπε να δοθεί στην εκπαίδευση και την επανειδίκευση, καθώς η εργασία μπορεί να μετασχηματιστεί παρά να εκλείψει.
Οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας εντείνουν τη συζήτηση: μελέτες μεγάλων οικονομικών οργανισμών εκτιμούν ότι εκατομμύρια θέσεις εργασίας ενδέχεται να επηρεαστούν μέσα στην επόμενη πενταετία, εξαιτίας της επιτάχυνσης της αυτοματοποίησης.
Σε αυτό το φόντο αβεβαιότητας, το όραμα του Μασκ για μια κοινωνία «αφθονίας» μέσω της τεχνητής νοημοσύνης παραμένει ανοιχτό σε ερμηνείες — για μερικούς αποτελεί προειδοποίηση για το μέλλον της εργασίας, για άλλους μια υπεραισιόδοξη τεχνολογική ουτοπία που δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί στην πραγματική οικονομία.
Με πληροφορίες από: The Economic Times
