Μια πρόσφατη μαγνητική τομογραφία προκάλεσε αίσθηση: οι μηροί μιας 62χρονης γυναίκας είχαν την όψη που οι ερευνητές περιέγραψαν ως «μαρμαρωμένη μπριζόλα», γεμάτη λευκές ραβδώσεις λίπους που διείσδυσαν ανάμεσα και μέσα στις μυϊκές ίνες. Η γυναίκα αυτή λάμβανε το 87% των ημερήσιων θερμίδων της από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα — δημητριακά πρωινού, μπάρες, αναψυκτικά, σοκολάτες — και οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια συνέδεσαν την εικόνα με τη σύγχρονη δυτική διατροφή, προειδοποιώντας για έναν «σιωπηλό» κίνδυνο: τη λιπώδη διήθηση των μυών.
Το λίπος μέσα στους μύες, ή ενδομυϊκό λίπος, διαφέρει από το υποδόριο (κάτω από το δέρμα) και το σπλαχνικό (γύρω από τα όργανα). Αποθηκεύεται εντός του μυϊκού ιστού, ανάμεσα στις ίνες, και δεν είναι απλά ένα στατικό απόθεμα ενέργειας: τα λιποκύτταρα που εισβάλλουν στους μύες εκκρίνουν φλεγμονώδεις κυτοκίνες, μειώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και εμποδίζουν την πρωτεϊνοσύνθεση. Το αποτέλεσμα είναι εξασθένιση των μυών, μείωση της λειτουργικότητας και αυξημένη μηχανική φόρτιση της άρθρωσης του γόνατος, που μπορεί να οδηγήσει σε οστεοαρθρίτιδα και να συμβάλλει σε σαρκοπενική παχυσαρκία και καρδιομεταβολικά νοσήματα.
Παρότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα — πλούσια σε ζάχαρη, επιβλαβή λιπαρά, πρόσθετα και φτωχά σε πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας — προάγουν τη λιπογένεση και τη φλεγμονή, η πραγματικότητα είναι πολύπλοκη και πολλοί παράγοντες εμπλέκονται. Η ίδια η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Radiology αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να αποδείξει αιτιότητα, ενώ η κλινική εμπειρία δείχνει ότι ακόμα και άτομα με μεσογειακή διατροφή μπορεί να εμφανίσουν μυϊκή λιπώδη διήθηση, ειδικά αν είναι καθιστικά ή άνω των 50 ετών.
Υπάρχουν πολλοί επιβαρυντικοί παράγοντες εκτός της ποιότητας της διατροφής. Πρώτον, η έλλειψη άσκησης αποτελεί εξίσου ισχυρό προγνωστικό παράγοντα: οι μύες που δεν χρησιμοποιούνται «λιπαίνουν» και ακόμα και άτομα με φυσιολογικό ΔΜΣ που κάθονται πάνω από 8 ώρες την ημέρα εμφανίζουν αυξημένο ενδομυϊκό λίπος.
Δεύτερον, η γήρανση οδηγεί σε σαρκοπενία — απώλεια μυϊκής μάζας — και σε αντικατάσταση μυϊκών ινών από λίπος και συνδετικό ιστό ανεξάρτητα από τη διατροφή. Μετά τα 50, ο ρυθμός απώλειας μυών επιταχύνεται και η ποιότητα της προσλαμβανόμενης πρωτεΐνης γίνεται κρίσιμη.
Τρίτον, ορμονικές αλλαγές όπως η πτώση των οιστρογόνων στην εμμηνόπαυση ή η μείωση της τεστοστερόνης στους άνδρες διευκολύνουν την εναπόθεση λίπους μέσα στους μύες, ακόμη και όταν η θερμιδική πρόσληψη παραμένει σταθερή.
Τέταρτον, η αντίσταση στην ινσουλίνη και ο διαβήτης τύπου 2 δημιουργούν φαύλο κύκλο: το ενδομυϊκό λίπος αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και τα υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης προάγουν περαιτέρω την αποθήκευση λίπους στους μύες.
Η μελέτη στο Radiology έχει αξία επειδή απομονώνει την επίδραση της ποιότητας της διατροφής ανεξάρτητα από το σύνολο των θερμίδων. Συγκρίνοντας δύο γυναίκες με παρόμοιο BMI (32,6 έναντι 31,8), η μία που έπαιρνε το 87% των θερμίδων της από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρουσίαζε πολύ μεγαλύτερη λιπώδη διήθηση. Αυτό υποδεικνύει ότι δεν είναι μόνο το πόσο τρώμε αλλά και το τι τρώμε: τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα στερούνται φυτικών ινών, αντιοξειδωτικών και ωφέλιμων λιπαρών, ενώ συχνά περιέχουν πρόσθετα που διαταράσσουν το μικροβίωμα και προάγουν τη φλεγμονή.
Παρά ταύτα, οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι η έρευνα είναι συσχετιστική και ότι απαιτούνται προοπτικές μελέτες παρέμβασης για να αποδειχθεί εάν η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων οδηγεί σε μείωση του ενδομυϊκού λίπους.
