Η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS) είναι μια σχετικά συχνή αιματολογική κατάσταση που συνήθως είναι ασυμπτωματική, αλλά παρακολουθείται επειδή σε ένα μικρό ποσοστό μπορεί με τα χρόνια να εξελιχθεί σε σοβαρότερες παθήσεις, όπως το πολλαπλούν μυέλωμα ή άλλες λεμφοϋπερπλαστικές διαταραχές.
Η συχνότητα της MGUS αυξάνει με την ηλικία και εκτιμάται ότι αφορά περίπου το 3% έως 7% του πληθυσμού, με ετήσιο κίνδυνο εξέλιξης γύρω στο 1% έως 1,5%. Παρά τη μακρόχρονη αναγνώριση της νόσου, οι αιτίες που καθορίζουν γιατί ορισμένες περιπτώσεις παραμένουν σταθερές ενώ άλλες προοδεύουν παραμένουν ασαφείς.
Τα τελευταία χρόνια προέκυψαν ανησυχίες για το αν ο εμβολιασμός κατά του SARS‑CoV‑2 θα μπορούσε να επηρεάσει την πορεία της MGUS. Το ερώτημα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για ασθενείς με τη διάγνωση που αναζητούσαν σαφείς απαντήσεις προεμβολιαστικά.
Σε πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό Blood Cancer Journal, ερευνητές αξιοποίησαν την εθνική, προοπτική μελέτη πληθυσμιακού ελέγχου iStopMM της Ισλανδίας. Περισσότεροι από 75.000 άνθρωποι είχαν ελεγχθεί και εντοπίστηκαν 3.059 περιπτώσεις MGUS.
Για την ανάλυση σχετικά με τον εμβολιασμό, οι ερευνητές εστίασαν σε 1.814 άτομα με MGUS που είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου κατά του SARS‑CoV‑2 και για τα οποία υπήρχαν επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της M πρωτεΐνης — του βασικού εργαστηριακού δείκτη παρακολούθησης της νόσου. Συνολικά καταγράφηκαν 6.094 μετρήσεις M πρωτεΐνης σε διάμεσο χρόνο παρακολούθησης 2,3 ετών.
Σχεδόν όλοι οι εμβολιασμένοι είχαν λάβει τουλάχιστον δύο δόσεις, ενώ περίπου ένας στους τέσσερις είχε λάβει και τρίτη δόση. Η διάμεση ηλικία κατά τον πρώτο εμβολιασμό ήταν 71 έτη, υπογραμμίζοντας ότι η μελέτη αφορά κυρίως ηλικιωμένο πληθυσμό όπου η MGUS είναι πιο συχνή.
Το βασικό εύρημα ήταν ότι η πορεία της M πρωτεΐνης πριν και μετά τον εμβολιασμό ήταν σχεδόν αμετάβλητη. Η ετήσια αύξηση της M πρωτεΐνης πριν τον εμβολιασμό υπολογίστηκε στο 1,0% και μετά τον εμβολιασμό στο 1,2%, διαφορά που οι ερευνητές δεν θεώρησαν ουσιαστική. Συνεπώς, οι μετρήσεις δεν υποστήριξαν ότι ο εμβολιασμός επιτάχυνε την εξέλιξη της MGUS.
Το ίδιο συμπέρασμα ίσχυσε ξεχωριστά για άνδρες και γυναίκες και για τις διαφορετικές κατηγορίες MGUS με βάση τον τύπο της ανοσοσφαιρίνης. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά με βάση τον αριθμό των δόσεων ή το είδος του εμβολίου — είτε πρόκειται για εμβόλια mRNA είτε για εμβόλια με αδενοϊικό φορέα. Ακόμη και αν εξετάστηκε η πιθανή μεταβολή αμέσως μετά τον εμβολιασμό ή εντός του επόμενου έτους, δεν εντοπίστηκε στατιστικά σημαντική διαφορά.
Οι λίγοι συμμετέχοντες που παρέμειναν ανεμβολίαστοι και συνέχισαν να παρακολουθούνται παρουσίασαν παρόμοια πορεία της M πρωτεΐνης με εκείνους που εμβολιάστηκαν.
Η μελέτη περιέλαβε επίσης μια μικρότερη ομάδα 134 ανθρώπων που κατά την παρακολούθηση πληρούσαν κριτήρια ασυμπτωματικού πολλαπλού μυελώματος. Σε αυτή την ομάδα, η ετήσια μεταβολή της M πρωτεΐνης πριν και μετά τον εμβολιασμό ήταν ανάλογη, χωρίς στοιχεία ότι ο εμβολιασμός επιδείνωσε την κατάσταση.
Οι συγγραφείς προτείνουν ότι η παροδική ανοσολογική ενεργοποίηση που προκαλεί το εμβόλιο δεν φαίνεται να αλλάζει τη συμπεριφορά του προϋπάρχοντος προ‑κακοήθους πλασματοκυτταρικού κλώνου — ένας φόβος που συχνά εκφράζεται δημόσια σχετικά με το «ξύπνημα» λανθάνουσας νόσου. Στα δεδομένα αυτής της μελέτης δεν προέκυψε τέτοιο σήμα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν περιορισμούς: η εργασία αφορά μόνο τα εμβόλια κατά του SARS‑CoV‑2 και μόνο τις τρεις πρώτες δόσεις, δεν εξετάζει μεταγενέστερες αναμνηστικές δόσεις, και δεν μέτρησε άμεσα πόσοι εξελίχθηκαν κλινικά σε πολλαπλούν μυέλωμα — χρησιμοποιήθηκε ως δείκτης η πορεία της M πρωτεΐνης, ένας χρήσιμος αλλά έμμεσος δείκτης κινδύνου. Επίσης, η χρονική διάρκεια παρακολούθησης ήταν σχετικά περιορισμένη.
Παρά τους περιορισμούς, τα ισχυρά σημεία της μελέτης είναι σημαντικά: μεγάλο δείγμα, εθνικός σχεδιασμός, ομοιόμορφες εργαστηριακές μετρήσεις, πλήρη στοιχεία εμβολιασμού και πολλές επαναλαμβανόμενες μετρήσεις στον χρόνο.
Συμπερασματικά, σε αυτή τη μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη από την Ισλανδία, ο εμβολιασμός κατά της COVID‑19 δεν συνδέθηκε με επιτάχυνση της αύξησης της M πρωτεΐνης σε άτομα με MGUS ή ασυμπτωματικό πολλαπλούν μυέλωμα. Για ασθενείς, οικογένειες και επαγγελματίες υγείας, αυτό σημαίνει ότι ένας συγκεκριμένος και συχνά αναφερόμενος φόβος δεν επιβεβαιώθηκε από τα διαθέσιμα δεδομένα της μελέτης.
