Μια πρωτοποριακή πλατφόρμα για την ανάπτυξη εξατομικευμένων, «ζωντανών» εμφυτευμάτων χόνδρου, που στοχεύουν στην αποκατάσταση βλαβών σε μεγάλες αρθρώσεις αλλά και σε μεσοσπονδύλιους και κροταφογναθικούς δίσκους, βρίσκεται στα τελικά στάδια κατοχύρωσης πατέντας και προετοιμάζεται για κλινικές δοκιμές.

Η πλατφόρμα αναπτύχθηκε στο Εργαστήριο Φυσιολογίας του Ιατρικού Τμήματος ΑΠΘ / Κέντρο Βλαστοκυττάρων και Αναγεννητικής Ιατρικής και αφορά την παραγωγή ιστών που μπορούν να αντικαταστήσουν φθαρμένο χόνδρο σε περιπτώσεις τραυματικών κακώσεων ή αρθρίτιδας.

Η σχετική πατέντα κατατέθηκε τον περασμένο Μάρτιο στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και βρίσκεται στην τελική φάση αξιολόγησης. Παράλληλα, έχει αναπτυχθεί ένα συγκεκριμένο προϊόν χόνδρου με την ονομασία NEOTICA (Neo-tissue Cartilage), το οποίο έχει κατηγοριοποιηθεί από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων ως φάρμακο προηγμένων θεραπειών.

«Η τεχνολογία επιτρέπει τη δημιουργία “ζωντανών” εμφυτευμάτων προσαρμοσμένων στα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Μπορούμε να κατασκευάσουμε εξατομικευμένο χόνδρο, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη σωματική διάπλαση και το είδος της βλάβης», τονίζει ο καθηγητής στο Εργαστήριο Φυσιολογίας του Ιατρικού Τμήματος ΑΠΘ, Αριστείδης Κριτής, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, κατά την παρουσίασή του με θέμα «Παθοφυσιολογία της εκφύλισης του μεσοσπονδύλιου δίσκου της σπονδυλικής στήλης. Εφαρμογές της αναγεννητικής ιατρικής» στο 44ο Ετήσιο Συνέδριο της Ορθοπαιδικής Τραυματολογικής Εταιρείας Μακεδονίας-Θράκης.

«Ουσιαστικά φτιάχνουμε στο εργαστήριο έναν ιστό κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του ελλείμματος του ασθενούς. Δεν πρόκειται για μεταμόσχευση οργάνου, αλλά για ιστό που δημιουργείται από τα δικά του κύτταρα και ενσωματώνεται στον οργανισμό», εξηγεί ο κ. Κριτής, υπογραμμίζοντας ότι η ανάγκη για τέτοιες λύσεις προκύπτει από τη φύση της εκφυλιστικής νόσου.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ο ίδιος αναφέρει τον μεσοσπονδύλιο δίσκο, έναν ιστό χωρίς άμεση αιμάτωση, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου αφυδατώνεται, σκληραίνει και χάνει ύψος, με αποτέλεσμα ρήξεις και κήλες που πιέζουν νεύρα και προκαλούν έντονο πόνο, όπως η ισχιαλγία. «Μέχρι σήμερα, οι θεραπευτικές επιλογές αντιμετωπίζουν κυρίως τα συμπτώματα και όχι την αιτία. Η αναγεννητική ιατρική έρχεται να δώσει μια πιο ριζική λύση: την αποκατάσταση του ιστού και, δυνητικά, την αναστροφή της εκφυλιστικής διαδικασίας», προσθέτει.

Πώς δημιουργούνται τα εμφυτεύματα

Η μέθοδος βασίζεται στη λήψη λιπώδους ιστού από τον ίδιο τον ασθενή. Από αυτόν τον λιπώδη ιστό απομονώνονται μεσεγχυματικά κύτταρα (βλαστοκύτταρα), τα οποία τοποθετούνται σε τρισδιάστατο ικρίωμα που αναπαράγει το έλλειμμα της βλάβης και, μέσα σε ειδικούς κλιβάνους, διαφοροποιούνται σε χονδροκύτταρα.

Κατά τη διαδικασία, τα κύτταρα παράγουν τα απαραίτητα συστατικά για τη δημιουργία νέου χόνδρου, ο οποίος στη συνέχεια ενσωματώνεται στον οργανισμό του ασθενούς.

Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της τεχνολογίας είναι ότι τα εμφυτεύματα είναι «4D»: εκτός από την τρισδιάστατη μορφή, εξελίσσονται δυναμικά στον χρόνο. Το αρχικό υλικό του ικριώματος αποδομείται σταδιακά, ενώ τα κύτταρα συνθέτουν νέα εξωκυττάρια μήτρα, διατηρώντας τη μηχανική αντοχή του ιστού. Η διαδικασία μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του ασθενούς.

Σύμφωνα με τον κ. Κριτή, τα εμφυτεύματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αρθρώσεις όπως το γόνατο, στον μεσοσπονδύλιο δίσκο και στον διάρθριο δίσκο της κροταφογναθικής άρθρωσης, αν και προς το παρόν βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο. Η τεχνολογία έχει ήδη δοκιμαστεί σε πειραματόζωα με ενθαρρυντικά αποτελέσματα.

Το επόμενο βήμα είναι η εφαρμογή σε ασθενείς με χρόνιο πόνο και εκφυλιστικές βλάβες, κατόπιν συναίνεσης, στο πλαίσιο κλινικών μελετών. Ανάλογα με το μέγεθος της βλάβης, η τοποθέτηση μπορεί να γίνει είτε αρθροσκοπικά είτε με ανοιχτή χειρουργική επέμβαση.

Ο καθηγητής αναφέρει ότι έχει ήδη διασφαλιστεί το απαραίτητο κανονιστικό πλαίσιο για τη μετάβαση σε κλινικές δοκιμές, καθώς έχει δοθεί άδεια ανάπτυξης φαρμάκων υπό δοκιμή και η εποπτεία έχει ανατεθεί στον ΕΟΦ. «Είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε σε κλινικές μελέτες, ώστε η τεχνολογία να εφαρμοστεί σε ανθρώπους», καταλήγει ο κ. Κριτής.